Ыдыктыг Библия: Марк
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:47:39.073519+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Марк

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Марк

Марк

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Марктың бижээни Буянныг Медээ

Киирилде

Бурунгу христиан төөгүчүлернии-биле, бо номнуң автору – Варнава элчинниң төрел дуңмазы Иоанн Марк. Христиан өөредигни нептередир херекке ол баштай Павел-биле, а ооң соонда (бистиң эраның 60 чылдарында) Римге Пётр-биле кады ажылдап турган.

Бо ном дөрт Буянныг Медээниң эң биче хемчээлдии болур. Амгы үениң шинчилекчилериниң хөй кезии ол баштай бижиттинген деп база Матфей биле Лука боттарының Буянныг Медээлерин бижип тура, ону ажыглап турган деп санап турар. Марк Иисус Христостуң соңгу Палестинага бараан болуушкунунуң үезинде кылган ажыл-херээнче болгаш Иисустуң амыдыралының Иерусалимге эрткен сөөлгү неделязынче кол кичээнгей салган. Марк Иисус дээрге Бурганның Оглу дээрзин база Ол кандыг-даа аарыг-аржык, хилинчек болгаш өлүмнү чагырар эргелиг дээрзин көргүзерин кыскан. Ол Иисустуң төрүттүнгенин-даа, Ооң катап дирилгениниң соонда болган чүүлдерниң хөгжүлдезин-даа тодарадып биживээн.

Марк бодунуң Буянныг Медээзинде чамдыкта грек дылче үлегерлеп алган латин сөстерни ажыглап турар база ооң тоожулалында таваржып кээр арамей сөстерни номчукчуларга тайылбырлаарын оралдажып турар. Ол чорук Марк Буянныг Медээни еврейлерге эвес, а өске чоннарга бижээнин айтып турар чадапчок.

1

Иоанн Медеглекчиниң суртаалы

(Мф. 3:1-12; Лк. 3:1-9; Ин. 1:19-28)

1^1Бурганның Оглу+ Иисус Христос дугайында Буянныг Медээниң эгези бо-дур. 2Исайя медээчиниң номунда[*] мынча деп бижиттинген:

«Көр даан, Мээң төлээм Сээң орууңну белеткеп берзин дээш,
ону Сени мурнай чорудуп тур мен»+.

3«Ээн кургаг ховуда алгырган кижиниң үнү:

„Дээрги-Чаяакчыга оруктан белеткеңер!

Ооң эртер кокпаларын дорттап бериңер“»+.

4Ынчангаш ээн кургаг ховуга Иоанн Медеглекчи чедип келген+. Ол улуска: «Бачыттарыңар дээш өршээл алыр дизиңерзе, бачыдыңар миннип, Бурганче ээлгениңер демдээ кылдыр сугга суктурар ужурлуг силер» – деп суртаалдап турган. 5Улус аңаа бүгү Иудеядан база Иерусалим хоорайдан боттарының бачыттарын ажыы-биле миннир дээш кээп турган+, а Иоанн оларны Иордан хемге сугже суп турган. 6Иоанн теве дүгүнден кылган хептиг база белинде хөм курлуг чораан+, а ооң чиир чеми шартылаа болгаш ховунуң ары чигири болган+. 7Ол улуска мындыг суртаал берген: «Менден күчү-күштүг Кижи мээң соомдан чоруп олурар. А мен доңгайгаш, Ооң идииниң шидиишкинин безин чежеринге төлеп чок кижи-дир мен. 8Мен силерни сугже суктум, а Ол силерни Ыдыктыг Сүлдеже сугар+».

Иисустуң сугга суктурганы болгаш күткүттүргени

(Мф. 3:13—4:11; Лк. 3:21-22; 4:1-13)

9Ол хүннерде Галилеяның Назарет хоорайдан+ Иисус чедип келген. Иоанн Ону база Иордан хемче суккан чүве-дир. 10Иисус сугдан үнүп ора, дээрниң аңгайтыр ажыттына бергенин+ база Ооң кырынче көге-буга дег бадып орар Бурганның Сүлдезин көрүп каан+. 11Оон дээрден мынча дээн үн дыңналган+: «Сен Мээң ханы ынак Оглум-дур сен, Мээң сеткилимге кирер-дир сен+». 12Ооң соонда ол-ла дораан Ыдыктыг Сүлде Ону ээн кургаг ховуже чорудупкан. 13Ээн кургаг ховуга Ол дөртен хүн дургузунда эрликке күткүттүрүп+, аң-мең аразынга чурттап келген. Дээрниң төлээлери Аңаа бараан болуп турган+.

Иисустуң баштайгы өөреникчилери

(Мф. 4:18-22; Лк. 5:1-11)

14Иоанны тудуп хоругдаанының соонда, Иисус Бурганның Буянныг Медээзин суртаалдап, Галилеяга+ чедип келген. 15Ол: «Доктааткан үе келген-дир+, Бурганның Чагыргазы чоокшулаан-дыр+: бачыдыңар миннип, Бурганче эглиңер база Буянныг Медээге бүзүреңер!» – деп суртаалдап турган.

16Бир-ле катап Иисус Галилея хөлүнүң чаны-биле эртип бар чыткаш+, четкилерин хөлче салып турган балыкчылар Симон болгаш ооң дуңмазы Андрейни көрүп каан+. 17Иисус оларга мынча дээн: «Мени эдериңер. Силерни кижилер тывыкчылары кылып каар мен+». 18Алышкылар четкилерин каапкаш, ол-ла дораан Ону эдерип чорупканнар+. 19Оон Ол бичии ырадыр кылаштай бергеш, Зеведейниң оглу Иаков биле ооң дуңмазы Иоанны көрүп каан, олар база-ла хемеде четкилерин септеп олурган. 20Иисус оларны база дораан кый деп алган. Олар ачазы Зеведейни хөлечиктери-биле катай хемеге каапкаш, Иисусту эдерип чорупканнар.

Иисустуң аарыг кижилерни экиртип эгелээни

(Лк. 4:31-41)

21Олар шупту Капернаум хоорайга чедип келген+. Үр болбаанда, Иисус амыр-дыш хүнүнде синагогаже кирип келгеш, улусту өөреди берген. 22Ооң берген өөредиин улус кайгап ханмаан, чүге дээрге Иисус оларны ном-хоойлу тайылбырлакчылары ышкаш эвес, а эрге-чагырга ээлээн кижи ышкаш өөредип турган+.

23Ол синагогага букка алыскан бир кижи алгырып үнген: 24«Назарет чурттуг Иисус, Силерге бистен чүү херегил?+ Силер бисти узуткаар дээш келдиңер бе? Силерни кымыл дээрзин билир мен+, Силер – Бурганның Ыдыктыг Төлээлекчизи-дир силер!»+

25Иисус букка: «Ыыттава, ол кижиден үне бер!» – деп шыңгыы дужааган. 26Бук ынчан ол кижини курулдурупкаш, ыыткыр алгырбышаан, оон үне берген+.

27Шупту улус кайгап-харааш, аразында: «Чүү деп чүвел бо? Ол Кижи буктарны безин чагырарга, олар Аңаа чагыртып турар, кандаай ындыг чаа, күштүг өөредиг чүвел бо?+» – деп турган. 28Удатпаанда Ооң дугайында дамчыыр чугаа бүгү Галилеяга тарай берген.

29Иисус Иаков болгаш Иоанн-биле кады синагогадан үнгеш, үр болбайн, Симон биле Андрейниң бажыңынга чеде бергеннер. 30Симоннуң кат-иези+ халыын аарыгдан аарып чыдар боорга, олар Иисуска дораан чугаалааннар. 31Ол чыткан херээженче чоокшулап келгеш, ооң холундан тудуп алгаш, тургузуп эккелген+. Демги херээженниң эъдиниң изии дораан чавырлы берген, экирээн кижи ол дораан оларга бараан болуп эгелээн.

32Кежээ дүшкенде, хүн ажа бергенде, Иисуска бар-ла турган аарыг-аржык болгаш букшуураан улусту эккелгеш туруп бергеннер. 33Хоорайның бүгү чурттакчылары хаалга аксынга чыглып келген. 34Янзы-бүрү аарыгларга алыскан хөй кижини Ол ынчан экиртип каан. Хөй буктарны кижилерден үндүр сывыртапкаш, оларга Ооң дугайында чугаалаарын хоруп каан, чүге дээрге буктар Ол кым дээрзин билир турган+.

Иисустуң Галилеяга суртаалдааны

(Лк. 4:42-44)

35Иисус дараазында эртен чер чырываанда-ла тургаш, дашкаар үнгеш, ээнзиргей черге барып, Бурганга мөргүп турган+. 36Симон болгаш Ооң-биле кады чораан улус Ону дилеп чорупкан. 37Оон Иисусту тып алгаш, Аңаа: «Хамык улус Силерни дилеп тур» – дээннер. 38Иисус оларга мынча дээн: «Чоок-кавы суурлар болгаш хоорайларже бараалыңар, Мен аңаа база суртаалдаайн, чүге дээрге кылыр дээш келген херээм-не ол болгай!+» 39Иисус бүгү Галилеяны эргий кезип, синагогаларга суртаалдап база буктарны үндүр сывыртап чоруп берген.

Кежи аарыг кижини экирткени

(Мф. 8:1-4; Лк. 5:12-16)

40Бир-ле катап Иисуска кежи аарыг кижи чедип келгеш+, Ооң мурнунга дис кырынга олура дүшкеш, Аңаа: «Күзээр-ле болзуңарза+, Силер мени арыглап каар силер» – деп чалынган. 41Иисус ону кээргей бергеш, холун сунуп, кежи аарыг кижиге деггеш, аңаа мынча дээн: «Күзеп тур мен, арыгланы бер!» 42Кеш аарыы ол-ла дораан демги кижиден адырлы берген. Ооң кежи арыгланы берип, каң-кадык апарган+. 43Иисус оон ол кижини чорудуп тура, аңаа шыңгыы чагып каан+: 44«Дыңна, кымга-даа бо дугайында чугаалава. Баргаш, Бурганның бир-ле бараалгакчызынга көстүп каг, оон Моисейниң хоойлузунда айытканын ёзугаар, арыгланганың дээш, Бурганга өргүлден кыл+. Сен ол өргүлүң-биле экирээниңни улуска херечилеп көргүскен боор сен». 45А ол кижи чоруткаш, болган таварылганың дугайында шупту улуска чарлап, үзүк-соксаал чок чугаалап эгелээн+. Ынчангаш Иисус хоорайларже көзүлдүр кээр арга чок апаргаш, хоорай даштында ээнзиргей черлерге туруп алыр ужурга таварышкан. Улус Аңаа дөмей-ле чер болгандан кээп туруп берген.

2

Иисустуң чартыктаан кижиниң бачыттарын өршээгени

(Мф. 9:1-8; Лк. 5:17-26)

2^1Элээн каш хүн эрткенде, Иисус база катап Капернаумга чедип келген+. Ол бир бажыңда турар-дыр деп медээ дыңналы берген. 2Хөй улус чыглып келген болгаш, бажыңның ишти-даштында эртер-дүжер хос чер чок апарган. Иисус улуска суртаалдап эгелээн. 3Дөрт кижи Аңаа чартыктаан эжин көдүрүп эккелген. 4Улустуң хөйүнден Иисусче чоокшулаар арга чогун көргеш, олар Ооң турганы бажыңның дээвиирин чазып-адыргаш, аңаа үт ойгаш, чартыктаан кижини чыткан дөжээ-биле катай+ дүжүрүп келгеннер. 5Иисус оларның бүзүрелин көргеш+, чартыктаан кижиге: «Оглум! Бачыттарың өршээттинген-дир+» – дээн.

6Аңаа олурган ном-хоойлу тайылбырлакчыларының чамдыызы иштинде мынча деп бодаан: 7«Бо Кижи чүге ынча деп турарыл? Ол дээрге Бурганны дорамчылааны ол ышкажыл!+ Бургандан аңгыда кым бачытты өршээп шыдаар эргелигил?+»

8Иисус оларның иштинде чүнү бодап турарын ол дораан билип кааш, мынча дээн: «Силер чүректериңерде чүге ынчаар бодап орарыңар ол? 9Чүү беленил? Чартыктаан кижиге: „Бачыттарың өршээттинген-дир“ – дээри бе азы: „Туруп келгеш, дөжээңни алгаш, чоруй бар“ – дээри бе? 10Ынчаарга Кижи амытан Оглу чер кырынга бачыттарны өршээр эргелиг дээрзин билип алыңар...» Иисус чартыктаан кижиге мынча дээн: 11«Сеңээ чугаалап тур мен: туруп келгеш, дөжээңни алгаш, бажыңыңче чорувут».

12Хамык улус көрүп турда, аарыг кижи туруп келгеш, дөжээн алгаш, үнүп чоруй барган. Улус шупту кайгап-харай бергеш, Бурганны алдаржыдып: «Мындыг чүве бис кажан-даа көрбээн бис!» – деп турганнар.

Иисустуң Матфей Левийни кый дээни

(Мф. 9:9-13; Лк. 5:27-32)

13Оон Иисус база катап хөл эриинче үнүп келген. Бүгү чон Ону хүрээлеп келген, а Ол оларны өөредип турган. 14Иисус хөл кыдыы-биле эртип бар чыткаш, үндүрүг хавырар черге Алфейниң оглу Левий бодунуң ажылын кылып олурда, көрүп кааш: «Мени эдерип чорувут» – дээн. Левий туруп келгеш, Ону эдерип чорупкан.

15Иисус өөреникчилери-биле кады Левийниң бажыңынга чемненип чыдырда, хөй үндүрүг хавырыкчылары болгаш өске-даа бачыттыг кижилер база Ооң-биле кады чемненген. Иисусту эдерип чоруур ындыг янзы улус эңмежок турган чүве-дир. 16Фарисейлерге хамааржыр ном-хоойлу тайылбырлакчылары Ооң үндүрүг хавырыкчылары болгаш бачыттыг кижилер-биле кады чемненип турарын көргеш, Ооң өөреникчилеринден: «Силерниң Башкыңар үндүрүг хавырыкчылары болгаш бачыттыг кижилер-биле канчап кады чемненир чүвел?+» – деп айтырганнар.

17Ону дыңнап кааш, Иисус оларга мынча дээн: «Эмчи кадык улуска эвес, а аарыг улуска херек болгай. Мен „Актыг, бачыт чок бис“ дээр улусту эвес+, а бачыттыг улусту кый дээр дээш келген мен!+»

Шээрленири болгаш амыр-дыш хүнүнүң дугайында айтырыглар

(Мф. 9:14-17; 12:1-8; Лк. 5:33—6:5)

18Иоанның өөреникчилери+ болгаш фарисейлер шээрленир турган. Элээн каш кижи Иисуска чедип келгеш: «Чүге Иоанның база фарисейлерниң өөреникчилери шээрленип турарыл+, а Силерниң өөреникчилериңер шээрленмезил?» – дээн.

19Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Куда доюнга келген күдээ оолдуң эштери оолдар, күдээ оол олар-биле кады олурда, шээрленип шыдаар бе? Күдээ оол олар-биле кады турда, оларның кудараан херээ чүл?+
20Ынчаарга күдээ оолду олардан чарып аппаар хүннер кээр-ле болгай+, шак-ла ынчан олар кударап база шээрлени бээр.

21Кым-даа эрги хепке чаа пөстен чамашкы салбас. Ынчаар болза, чаа чамашкы эрги хепти чыырылдыр тыртыптар, а ойбак оон-даа улуг апаар. 22Кым-даа чаа дүшкен араганы эрги көгээржикче кутпас. Ынчаар болза, чаа арага көгээржикти деже тептер, ынчан арага-даа төктүп каар, көгээржик-даа сандан үнер. Чаа араганы чаа көгээржикче кудар херек».

23Бир-ле катап Иисус амыр-дыш хүнүнде тарып каан шөлдү таварты бар чыткан. Ооң өөреникчилери орук ара сыпта тараа баштарын үзе соккаш, ууштап чий бергеннер+. 24Фарисейлер Аңаа мынча дээн: «Көрүңер! Амыр-дыш хүнүнде кылбас ужурлуг чүүлдү олар чүге кылып турарыл?+»

25Иисус оларга мынча дээн: «Боду база кады чораан өөрү аажок аштай бээрге, Давид хаанның чүнү кылганын силер таанда-ла Бижилгеден номчувааныңар ол бе?+
26Авиафар дээрзи+ Бурганның дээди бараалгакчызы турган үеде, Давид хаан канчанган ийик? Ол Бурганның өргээзинче киргеш, Бурганның бараалгакчыларындан өске кым-даа чивес ужурлуг ыдыктаан хлебти+ чигеш, кады чораан улузунга база берген болгай». 27Оон Иисус мынча деп немеп каан: «Бурган кижини амыр-дыш хүнү дээш эвес, а амыр-дыш хүнүн кижи дээш чаяап каан+. 28Ынчангаш Кижи амытан Оглу – амыр-дыш хүнүнүң-даа Дээргизи-дир!»

3

Када берген холдуг кижини экирткени

(Мф. 12:9-14; Лк. 6:6-11)

3^1Иисус ооң соонда катап база синагогага кирип келген+. Ол өйде аңаа када берген холдуг кижи турган. 2Чамдык улус, Иисусту буруудадыр чылдак тып алыр бодааш, Ол амыр-дыш хүнүнде экирти бербес ирги бе деп, Ооң чүнү кылырын хайгаарап турганнар+.

3Иисус када берген холдуг кижиге: «Улустуң ортузунче туруп ал» – дээн. 4А демги улуска Ол мынча дээн: «Амыр-дыш хүнүнде чүнү кылыр ужурлугул+: буянны бе азы бузутту бе? Амы-тынны камгалап аар бе азы узуткаар бе?»

Ынчалза-даа олар ыытташпаан.

5Иисус улусче килеңнеп, эргий кайгааш, оларның чүректериниң дашталганы дээш+ аажок муңгарап, демги кижиге: «Холуң бээр сун» – дээн. Ол сунуп бээрге, ооң холу кадык апарган+. 6Фарисейлер үне бергеш, ол-ла дораан Иисусту канчап чок кылырын иродианнар-биле[*] кады сүлчээлежип, чугаа кыла бергеннер.

7-8Иисус оортан Бодунуң өөреникчилери-биле кады хөлче чорупкан. Галилея, Иудея, Идумея+ черлеринде, Иерусалимде, Иорданның ол чарыында база харын-даа Тир биле Сидон хоорайларның+ чоок-кавызында чурттаан чон Ону эдерип чоруп олурган. Иисустуң кылган кайгамчык чүүлдериниң дугайында дамчыыр чугаа чер болганга нептерээн болгаш, улустуң Аңаа кээп турганы ол. 9Чыылган хөй чон Ону кыза бербезин дээш, Ол Аңаа хемеден белеткеп бээрин өөреникчилеринге чугаалап каан. 10Иисус хөй кижини экиртип каан, ынчангаш аарыг-аржык улус Аңаа дээрин кордап, Олче чүткүп-ле турган+. 11Ону көрүп каан санында-ла, букшуураан кижилер база Ооң мурнунга доңгая кээп дүшкүлээш, алгыржы бээр болган: «Силер – Бурганның Оглу силер!+» 12Ынчалза-даа Иисус Ону кым дээрзин чугаалаарын оларга шыңгыызы-биле хоруп турган+.

Иисустуң он ийи элчинни шилип алганы

(Мф. 10:1-4; Лк. 6:12-16)

13Ооң соонда Иисус дагже үне бергеш, күзээн улузун кый дээрге, олар Аңаа чедип келген. 14-15Иисус оларның аразындан он ийи кижини шилип алгаш, элчиннер деп адап каан[*]. Олар үргүлчү-ле Ооң-биле кады чоруур ужурлуг турган. Иисус оларны суртаалдадып чорудар дээш база аарыглар экиртир, буктар үндүр сывырар эрге-күштүг болзуннар дээш, белеткеп турган. 16Иисустуң шилип алган он ийи кижизи бо-дур: Ооң Пётр деп адааны Симон+, 17Воанергес азы «Диңмирээшкин оолдары» деп адаткан Зеведейниң оолдары Иаков биле Иоанн+, 18Андрей, Филипп, Варфоломей, Матфей+, Фома, Алфейниң оглу Иаков, Фаддей, Симон Кананит[*]
19база сөөлүнде Ону садыпкан Иуда Искариот+.

Иисустуң «Тенек аараан база букшуураан сен» дирткени

(Мф. 12:22-32; Лк. 11:14-23; 12:10)

20Иисус бажыңче дагын ээп кээрге, мөөң чон база катап тырылдыр чыглып келген болгаш, Иисустуң база Ооң өөреникчилериниң чемненир безин чай-хозу чок апарган+. 21Ындыг дээрзин дыңнап кааш, Ооң чоок төрел кижилери Ону ап алыры-биле чеде бергеннер, чүге дээрге улус: «Ооң угааны анаа эвес-тир»+ – деп турар болган. 22А Иерусалимден чедип келген ном-хоойлу тайылбырлакчылары мынча дээн: «Ооң Бодунче буктарның чагырыкчызы Веелзевул кире берген болгаш, ооң күжү-биле буктарны үндүр сывырып турар-дыр!+»

23Иисус ынчан оларны кый деп алгаш, угаадыглыг чугаалар чугаалап, тайылбырлаан: «Эрлик канчап бодун боду үндүр сывыртаар чүвел? 24Иштинден аңгыланып эгелээн күрүне бүдүн туруп шыдавайн, буурап дүжер. 25Азы аңгыланчып, кырышкан өг-бүле база бүдүн туруп шыдавас. 26Эрлик боду бодунга удур месилдежип, иштинден аңгыланып турар болза, ол быражып шыдавас: ооң төнчүзү келгени ол-дур. 27Мөге-шыырак кижини баштай хүлүп албас чүве болза, кым ооң бажыңынче кирип, эт-хөреңгизин үптеп шыдаарыл? Чүгле хүлүп алгаш, ол ооң бажыңын үптеп шыдаар+. 28Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: улустуң кандыг-даа бачыттары база канчаар-даа бак сөгленири өршээттинер. 29Ынчалза-даа Ыдыктыг Сүлдени бак сөглээр кижи бар болза, ол кажан-даа өршээл албас, харын бачыт аңаа мөңгези-биле артып каар+».

30Иисуска удурланып: «Олче бук кире берген-дир» – дижир улус бар боорга, Ол ынча дээн чүве-дир.

Иисустуң ёзулуг өг-бүлези

(Мф. 12:46-50; Лк. 8:19-21)

31Ооң соонда Иисустуң авазы база дуңмалары+ чедип келгеш, бажыңче кирип чадашкаш, Ону кый дээри-биле улус ыдыпкан. 32Иисусту долгандыр хөй улус олурган. Аңаа ынчан мынча деп дамчыткан: «Силерниң аваңар база эр, кыс дуңмаларыңар даштын Силерни айтырып тур».

33Ол оларга мынча деп харыылаан: «Мээң авам база акы-дуңмам кымнар чүвел?» 34Бодунуң чанында олурган улусту эргий көргеш, Ол мынча дээн: «Мээң авам база акы-дуңмам бо-дур. 35Бурганның күзел-соруун күүседип чоруур кандыг-даа кижи Мээң акы-дуңмам база авам боор болгай+».

4

Тараа чажыкчызының дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 13:1-23; Лк. 8:4-15)

4^1Иисус база катап хөл эриинге улусту өөредип эгелээн. Ооң чанынга хөй чон чыглып келген, ынчангаш Ол хемеге олурупкаш, эриктен бичии ырадыр эжиндире берген, а бүгү чон хөл кыдыынга артып калган. 2Иисус улуска угаадыглыг чугаалар чугаалап, оларны хөй чүвеге өөредип турган: 3«Дыңнаңар! Тараа чажыкчызы үрезин чажып үнүп келген. 4Ол үрезинин чажып турда, чамдыызы орук кыдыынга кээп дүжерге, куштар ужуп келгеш, ол үрезиннерни соктап чипкен. 5Чамдыызы сай-даштыг, хөрзүнү чуга черже кээп дүшкен. Ол үрезин удатпайн өзүп үнүп келген, чүге дээрге хөрзүн кылын эвес болган. 6А хүн хүнней бергеш, ол өзүмнерни өрттендир шонуптарга, ханы дазыл тыртпаанындан, олар кадып калган. 7Чамдыызы тенниг хонак аразынче кээп дүжерге, тенниг хонак сырый өскеш, оларны боой базырыпкан, ынчангаш олар кулакталбайн-даа барып, дүжүт бербээн+. 8А бир чамдыызы үнүш-дүжүткүр хөрзүннүг черже кээп дүшкеш, мандып өскеш, чашканындан үжен, алдан, харын-даа чүс дакпыр хөй дүжүт берген». 9Иисус оон оларга: «Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!+» – дээн.

Тараа чажыкчызының дугайында угаадыглыг чугааның тайылбыры

(Мф. 13:18-23; Лк. 8:11-15)

10Чон тарап чоруй барганда, Иисус-биле кады он ийи элчин база өске-даа өөреникчилер артып калган. Олар Оон бо угаадыглыг чугааның утказын айтырганнар. 11Иисус мынча дээн: «Силерге Бурганның Чагыргазының чажыдын билип аар арганы хайырлаан-дыр+, а Чагырганың даштында турар болгаш, ону билбес улуска+ бүгү чүвени угаадыглыг чугаалар дамчыштыр ажыдып берген.

12Олар көрзе-даа, эскербес-тир,
дыңназа-даа, дыңнавас база угаап билбес-тир.

А оон башка олар Бурганче эглип кээп, өршээл алыр ийик»+.

13Иисус оон оларга мынча дээн: «Таанда-ла бо угаадыглыг чугааны билбейн турарыңар ол бе? Ынчаарга өске кандыг-даа угаадыглыг чугааны канчап билип алыр улус боор силер? 14Тараа чажыкчызы дээрге Бурганның медээзин чажып турар кижи-дир+. 15Орук кыдыынга кээп дүшкен үрезинге дөмей улус бар боор-дур. Олар Бурганның медээзин дыңнап турар, ынчалза-даа ол-ла дораан эрлик чедип келгеш, оларның сеткилинде чашкан медээни оорлап аппаар-дыр. 16Өске улус сай-даштыг черге чашкан үрезинге дөмей боор-дур. Олар медээни дыңнап кааш, ол-ла дораан өөрүшкү-биле хүлээп алырлар, 17ынчалза-даа алыс бодунда дазыл чок болгаш, турум эвес боорлар. Ооң соонда медээ ужун бергелерге азы истеп-сүрүүшкүнге таваржы бээр болза, олар дораан-на күткүттүрүп, өскээр чайгыла бээрлер+. 18Өске улус тенниг хонакка чашкан үрезинге дөмей боор-дур. Олар база медээни дыңнап турар. 19Ынчалза-даа амгы амыдыралының ажаанзырал-човаа+, байлакшыл дуурайы+ база өске-даа күзел-бодалдар оларны чардыктырып, медээни боой базырыптар болгаш, оларның үрезини дүжүт бербес. 20А үнүш-дүжүткүр хөрзүннүг черге чашкан үрезинге дөмей улус база бар. Олар медээни дыңнап база хүлээп ап турар болгаш, чашканындан үжен, алдан, харын-даа чүс дакпыр хөй дүжүттү бээрлер+».

Чырыткы дугайында

(Лк. 8:16-18)

21«Чырыткыны кывысканда, ону сава-биле дуй базырар дээш азы орун адаанга салып каар дээш бажыңче киирер ийик бе? Чок, ону колдуже салып каар болгай+. 22Көстүп келбес кандыг-даа чажыт чүве чок база ажыттынып билдине бербес кандыг-даа ажытталчак бүдүү чүве чок+. 23Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!+» 24Оон ыңай Ол мынча дээн: «Дыңнаан чүвеңерни угаап-бодап чоруңар. Кандыг хемчээл-биле хемчээп бээр-дир силер+, силерге база ындыызы-биле хемчээп бээр болгаш харын-даа аңаа немей бээр. 25Кымда чүве барыл, аңаа оон-даа хөйнү бээр, а кымда чүве чогул, ооң бар чүвезин безин хунаай бээр»+.

Үрезин дугайында

26Иисус улаштыр мынча дээн: «Бурганның Чагыргазы черже үрезин чашкан кижиге дөмей. 27Дүне ол кижи удуп чыдар, а хүндүс туруп кээр, ол өйде үрезинниң канчаар өзүп, үнүп кел чыдарын боду билбес болур. 28Чүге дээрге чер боду-ла үрезинни чайгаар өстүрүп чыдар: баштай көк өзүмнү, ооң соонда тараа бажын, дараазында баш долдур арбын тарааны. 29Тараа быжа бээрге, демги тараажы ол-ла дораан хол кадыырын тудуп алыр, чүге дээрге дүжүт ажаар үе келген-дир+».

Горчица үрезининиң дугайында

(Мф. 13:31-35; Лк. 13:18-19)

30Иисус ооң соонда мынча дээн: «Бурганның Чагыргазын чүнүң-биле дөмейлей көөрүл азы ону кандыг угаадыглыг чугаа-биле чуруп көргүзерил? 31Хөрзүнге тарып турда, чер кырында бар бүгү үрезиннерниң эң бичиизи боор горчица үрезининге ол дөмей-дир+. 32А тарып каарга, горчица үрезини өзүп үнгеш, бүгү чемниг үнүштерниң эң улуу апаар, ооң адырарып келген будуктарының чаглаанга дээрниң куштары безин уя тудуп шыдаар болгай+».

33Иисус шак ындыг хөй угаадыглыг чугаалар-биле улуска Бурганның медээзин, оларның дыңнааш, билип шыдаар шаа-биле, суртаалдап келген. 34Оларны Ол угаадыглыг чугаалар чокка черле өөредип көрбээн, а өөреникчилери-биле чааскаан арткаш, оларга бүгү чүвени тайылбырлап берип турган.

Иисустуң шуурганны томаартканы

(Мф. 8:23-27; Лк. 8:22-25)

35Ол-ла хүннүң кежээзинде Иисус өөреникчилеринге: «Хөлдүң ол чарыынче кеже берээли» – дээн+. 36Олар чонну каапкаш, Иисустуң чонну өөредип олурганы хемезинге олурупкаш, эжиндирип чорупканнар. Оларга өске хемелер база каттыжа берген. 37Хөлге күштүг шуурган көдүрлүп келген болгаш, чалгыглар хемени часкаарга, ону суг долуп эгелээн+. 38А Иисус хемениң соңгу бажынга, сыртыкка бажын салгаш, удуп чыткан.

Өөреникчилери Ону оттурупкаш: «Башкы! Сугга дүжүп өлдүвүс-ле, Силерниң херекке албазыңар ол бе?!» – дээннер.

39Иисус туруп келгеш, хатты хоруп кааш, сугга: «Ыыттава, соксап көр!» – деп дужааган. Хат оожургай берген, шуут-ла ыржым апарган+. 40Ол өөреникчилеринге: «Чүге ындыг кортук силер? Бүзүрелиңер чогу ол бе?» – дээн.

41Олар аажок коргуп-сүртээш: «Хат-даа, суг-даа Аңаа чагыртып турар, бо чогум Кымыл аан?» – деп аразында чугаалажып турганнар.

5

Иисустуң букшуураан кижини экирткени

(Мф. 8:28-34; Лк. 8:26-39)

5^1Олар хөлдүң ол чарыында Гераса[*] черинче эжиндирип кежип келгеннер. 2Иисус хемеден дүжүп кээрге, Аңаа уткуй чевеглерлиг куйлардан букшуураан кижи үне халып келген. 3Ол кижи хөөржүдүлге куйларынга чурттап турган, ону илчирбе-биле безин кым-даа хүлүп чадап каан чүве-дир. 4Ону чаңгыс эвес удаа илчирбе-биле хүлүп-шарып көрген, ынчалза-даа ол илчирбени үзе шаапкаш, хүлүгден чештинип чоруй баар турган. Ону кым-даа томаартып чадап каан чүве-дир. 5Ол кижи дүне-хүндүс дивейн, чевеглер, тейлер аразынга алгырып-кышкырып, даштар-биле соккуланып чоруур турган. 6Иисусту ырактан-на көрүп кааш, ол кижи Аңаа маңнап чеде бергеш, Ооң баарынга доңгая кээп дүшкеш, 7ыыткыр үн-биле алгырган: «Силерге менден чүү херегил, Иисус, Дээди Өрүкү Бурганның Оглу?+ Мени хилинчектевезиңерни Бурганның ады-биле даңгыраглап көрүңер!» 8Чүге дээрге Иисус дем: «Бук, бо кижиден үнүп чоруй бар!» – деп каан чүве-дир.

9Иисус ол кижиден айтырган: «Сээң адың кымыл?»

Демгизи: «Мээң адым Дүк-түмен, чүге дээрге бис дыка хөй бис» – деп харыылаан. 10Буктар Иисустан оларны ол чер-чурттан үндүр сывырбазын дилеп эгелээн.

11Ол өйде даг эдээнге бир кодан хаван одарлап чораан чүве-дир. 12Буктар Иисустан: «Бисти бо хаваннарже чорудуп көрүңерем, оларже кире берээли» – деп ээрешкеннер. 13Иисус чөпшээрээрге, буктар кижиден үнгеш, хаваннарже кире бергеннер. Бүгү кодан – 2000 хире хаван кадыр элден хөлче шурай бергеш, дүжүп өлүп калган. 14А хаван кадарчылары дезе маңнашкаш, болган чүүлдүң дугайында чоок-кавы хоорай-суурларга чугаалап турганнар. Чогум чүү болганын көөр-дүр дээш, чурттакчы чон чыглып келген. 15Олар Иисустуң чанынга келгеш, дүк-түмен буктарга алыскан турган кижи хевин кедип алган, угаан-сегээни орталаны берген олурарын көрүп кааш, коргуп-сүртей бергеннер. 16Болган чүүлдү көрүп турган улус букшуураан кижи-биле база хаваннар-биле чогум чүү болганын чугаалап берген. 17Ынчан коргуп-сүртээн улус оларның чер-чуртундан ырап чоруурун Иисустан дилеп эгелээн+.

18Иисус хемезинге олуруп турда, буктарындан адырылган демги кижи Ооң-биле кады чоруур чөпшээрел айтырган. 19Ынчалза-даа Ол аңаа чөпшээревейн, мынча дээн: «Бажыңыңда улузуңче чана бергеш, Дээрги-Чаяакчының сеңээ чүнү кылганын, Ооң сеңээ кандыг өршээл хайырлаанын шупту улуска чугаалап бер+». 20Ынчангаш ол кижи чана бергеш, Он-хоорай девискээринге+ Иисустуң аңаа чүнү кылганын улуска чугаалап эгелээн. Бүгү чон кайгап-хараар болган.

Дарганың уруун диргискени болгаш аарыг херээженни экирткени

(Мф. 9:18-26; Лк. 8:40-56)

21Иисус дедир ол чарыкче хемелиг кежип кээрге, Ооң чанынга хөй чон чыглы берген. Ол хөл эриинге артып калган. 22Синагога даргаларының бирээзи+ боор Иаир деп кижи аңаа чедип келгеш, Иисусту көрүп каан. Ол Иисустуң мурнунче кээп дүшкеш, 23Оон аажок дилээн: «Мээң уруум өлүп чыдыр, ол экирий берип, дириг артар кылдыр, аңаа холуңар дегзип көрүңерем!» 24Иисус ооң-биле кады чорупкан. Мөөң чон Ону бүгү талаларындан үглеп, кызавышаан, Ооң соондан чоруп олурган.

25Ынчан ол черге он ийи чыл дургузунда ханы төктүп аараан херээжен кижи турган+. 26Ол херээжен хөй-ле эмчилерге чеже-даа эмнеткен, хамык бар кошкулун хей черге чарып каапкан, ынчалза-даа ооң кадыы улам-на дорайтап бар чыткан. 27Иисустуң дугайында дыңнап кааш, ол херээжен улус аразы-биле иткилежип эрткеш, Ооң артындан чоокшулап келгеш, Ооң кеткен хевинге дээй каапкан. 28«Мен оода-ла Ооң кеткен хевинге дээпсимзе, экирий бээр мен» деп бодаан чүве-дир+. 29Ол-ла дораан ооң ханы төгүлбейн барган, аарыындан экирээнин билип каапкан.

30Иисус Бодундан күш үне бергенин ол дораан эскерип кааш+, мөөң чонче эргий кайгааш: «Мээң хевимге кым дээпти?» – деп айтырган.

31Өөреникчилери кайгай бергеш, мынча дээннер: «Силерни хүрээлээн чоннуң кызып-кыйып турарын көрбейн турар эвес силер, „Меңээ кым дээпти?“ – деп ол чүңер ирги?»

32Ынчалза-даа Иисус кымның дээпкенин билип аар дээш, долгандыр көрүп туруп берген. 33Бодунуң кадык апарганын билип кааш, демги херээжен кортканындан сириңейнип, чеде бергеш, Ооң мурнунга доңгая кээп дүшкеш, чүвениң байгы-ла шынын Аңаа чугаалаан. 34Иисус аңаа мынча дээн: «Кызым, бүзүрелиң сени экиртип-камгалап кагды+, амыр-тайбың чорувут, аарыыңдан адырылган-дыр сен».

35Иисус ону чугаалап турар аразында, синагога даргазы Иаирниң бажыңындан медээ эккелген улус келгеш: «Сээң урууң өлүп калды. Башкыны ам хей-ле шүүдетпе» – дээннер.

36Ынчалза-даа Иисус ону дыңнааш, синагога даргазынга: «Кортпа, чүгле бүзүре!» – дээн. 37Ол Пётрдан, Иаковтан база ооң дуңмазы Иоанндан өске кымның-даа Ооң-биле кады чоруурун чөпшээревээн+. 38Иаирниң бажыңынга чедип келгеш, Ол аажок улуг хөлзээзин-дүвүрелди база ишкирнигип ыглап-сыктаан улусту көрүп каан.

39Иисус бажыңче кирип келгеш: «Чүге дойлуп-хөлзеп, ыглап-сыктап тур силер? Бо уруг өлбээн, а анаа удуп чыдар кижи ышкажыл»+ – дээн. 40Демги улус Ону кочулап, каттыржы берген. Иисус оларның шуптузун дашкаар үндүрүпкеш, Боду уругнуң ада-иези болгаш үш өөреникчизи-биле кады уругнуң чыткан өрээлинче кире берген. 41Ол кысчыгаштың холундан тудуп алгаш+, мынча дээн: «Талифа, куми!» (ол дээрге: «Кызыжак, сеңээ чугаалап тур мен, туруп кел!+» – дээни ол). 42Уруг ол-ла дораан туруп келгеш, кылаштап эгелээн (ооң хары он ийи чедип турган чүве-дир). Ону көрген улус аажок кайгап-хараан. 43Болган чүүл дугайында кымга-даа чугаалавазын Иисус оларга шыңгыы чагып каан+, а уругга чемден бээрин айыткан.

6

Назареттиң чурттакчыларының Иисусту хүлээп көрбээни

(Мф. 13:53-58; Лк. 4:16-30)

6^1Иисус оортан чоруткаш, Бодунуң өөреникчилери-биле кады төрээн хоорайынче+ ээп келген. 2Амыр-дыш хүнү үнүп кээрге, Ол синагогага чонну өөредип эгелээн+. Дыңнап турган дыка хөй улус кайгап-харап, чугаалажы берген: «Ооң бо хамык чүвези кайыын келгенил? Ындыг мерген угаанны Аңаа кым бергенил? Ол ындыг кайгамчык чүүлдерни чаяап турар-дыр! 3Ол дээрге Марияның оглу, Иаков, Иосий, Иуда база Симоннуң акызы, бызаңчы кижи эвес ийикпе? Ооң кыс дуңмалары база бистиң аравыста эвес чүве бе?» Ынчангаш олар Ону хүлээп көрбээн+.

4Иисус оларга: «Бурганның медээчизи каяа-даа алдар-хүндүлүг боор, ону чүгле бодунуң хоорайынга, чоок улузунуң аразынга база бажыңынга үнелеп көрбес чүве» – дээн+. 5Ынчангаш Ол аңаа кандыг-даа кайгамчык чүүл кылып чадап каан, чүгле элээн каш аарыг кижиге холун дээскеш, экиртип каан. 6Иисус ол улустуң бүзүрел чогун аажок элдепсинген. Ол ооң соонда чоок-кавы суурларны эргий кезип, улусту өөредип чорупкан.

Иисустуң он ийи элчинни чорутканы

(Мф. 10:1, 5-15; Лк. 9:1-6)

7Иисус он ийи элчинин+ Бодунче кыйгырып алгаш, оларга буктарны үндүр сывырар эрге-күштү бергеш, ийи-ийилеп, тарадыр чорудуп эгелээн. 8Иисус оларга мындыг чагыг берген: «Орукче үнерде, даянгыыштан өске чүнү-даа албаңар: аъш-чем-даа, хап-сава-даа, акша-мөңгүн-даа албаңар. 9Идиктериңер кеткеш, кеткен хевиңерден өске хеп албаңар. 10Кандыг бажыңче кирип келген-дир силер, ол черден чорбаан шааңарда, аңаа чурттап артып калыңар. 11А кандыг-бир черге силерни хүлээп албас азы тооп дыңнавас болза, ол черден чорууруңарда, ол улуска херечилел-сагындырыг кылдыр+ буттарыңар довураан кактап кааптыңар»[*]. 12Өөреникчилер чорупкаш, бачыдын миннип, Бурганче эглириниң чугулазын улуска суртаалдап эгелээннер+. 13Олар хөй буктарны үндүр сывыртааннар база хөй-ле аарыг улусту олива үзү-биле чаап тургаш, экиртип кааннар+.

Иоанн Медеглекчиниң өлгени

(Мф. 14:1-12; Лк. 9:7-9)

14Иисустуң ады чер болганга нептереп, билдингир апарган болгаш, Ирод хаан[*] база Ооң дугайында дыңнап каан. Чамдык улус мынча дээр болган: «Иоанн Медеглекчи өлүглер аразындан катап дирилген-дир+, ынчангаш ол ам ындыг кайгамчык чүүлдер кылып турар-дыр». 15Өскелери: «Ол – Илия-дыр» – дээр болган. А чамдыктары: «Ол – эрте-бурунгу медээчилерниң бирээзи-дир+» – дээннер. 16А Ирод ол бүгүнү дыңнааш: «Ол болза мээң бажын кестиртип кааным Иоанның катап дирилгени ол-дур» – дээн.

17-18Ол үеде Ирод бодунуң акызы Филипптиң кадайы Иродиаданы кадайланып алган турган, а Иоанн Иродка: «Акыңның ап чораан кижизин кадайланыр эргең чок» – деп чугаалап шаг болган+. Ынчангаш Ирод Иоанны кара-бажыңга хоругдап каарын дужааган турган+. 19Иродиада Иоаннга хорадааш, ону өлүртүп каар арга-хорга дилей берген. Ынчалза-даа ол чүнү-даа канчап чадап каан, 20чүге дээрге Ирод Иоанны ыдыктыг, чөптүг-шынныг кижи деп билир болгаш, оон сестир база хүндүлээр турган, а ындыг болганда, кадагалаар чораан. Иоанның суртаалдары ону хөлзедип-даа турган болза, Ирод ол чугааларны магадап дыңнаар турган. 21Ынчалза-даа эптиг өй тыпты берген. Иродтуң төрүттүнген хүнү кээрге, ол дойже бодунуң ызыгууртан дүжүметтерин, шериг баштыңчыларын база Галилеяда эң хүндүткелдиг улусту чалап алган+. 22Ол дойга Иродиаданың уруу самнааш, Иродка база ооң аалчыларынга аажок тааржып, оларны магададыпкан. Ирод ол уругга: «Күзээн-не чүвеңни менден диле, сеңээ ону бээр мен» – дээн.

23Ирод оон аңаа мынча деп даңгыраглаан: «Менден чүнү-даа дилээр болзуңза, күрүнемниң чартыын-даа болза, сеңээ бээр мен!+»

24Ол уруг үнгеш, авазындан сүме айтырган: «Чүнү дилээр мен?»

Оозу: «Иоанн Медеглекчиниң бажын диле» – дээн.

25Уруу далаш-биле хаанга дедир келгеш, мынча деп дилээн: «Меңээ ам дораан Иоанн Медеглекчиниң бажын калбак тавакка салгаш, эккеп бээриңерни күзээр-дир мен». 26Хаан аажок муңгараан, ынчалза-даа аалчыларының мурнунга аксы-сөзүн берген болгаш, уругга ойталавас-тыр деп бодап алган. 27Ынчангаш хаан ол-ла дораан Иоанның бажын эккээрин дужаагаш, бир шериин ыдыпкан. 28Шериг кижи баргаш, кара-бажыңга Иоанның бажын одура шапкаш, тавакка салып алгаш, демги уругга эккелген. А ол уруг ону авазынга аппарып берген. 29Иоанның өөреникчилери+ ону дыңнап кааш, чедип келгеннер база ооң мага-бодун ап алгаш, чевег-куйга орнукшудуп кааннар.

Беш муң кижини тоттурганы

(Мф. 14:13-21; Лк. 9:10-17; Ин. 6:1-14)

30Элчиннер шупту Иисуска ээп келгеш+, чүнү кылганын база чонну чүү чүвеге өөреткенин Аңаа дөгерезин чугаалап бергеннер. 31Иисус оларга: «Ээн черже аңгыланып чоруптаалыңар, аңаа кезек дыштанып алыр силер» – дээн. Чүге дээрге эңдерик улус Аңаа кээп, дойлуп-ла турган болгаш, оларга чемненир безин хос-чай тывылбас болган+. 32Ынчангаш олар ээн, озалааш черже чүгле боттары хемелиг эжиндирип чорупканнар.

33Ынчалза-даа оларның эжиндирип чорупканын көрген база оларны кымнар дээрзин билир улус ол черже бүгү суурлардан, хемени мурнаар дээш, эрик кыдыы-биле маңнажыпкаш, ынаар мурнап чеде берген. 34Иисус хемеден үнүп келгеш, манап турган хөй чонну көргеш, оларны кээргей берген, чүге дээрге олар кадарчызы чок хойларга дөмей болган+. Ынчангаш Ол улусту хөй чүвеге өөредип эгелээн.

35Кежээликтей, хүн ажып турда, Ооң өөреникчилери Аңаа чедип келгеш: «Бо чер ээн-дир, шак-үе база орайтаан-дыр. 36Улусту тарадыптыңар, чоок-кавы суурларже баргаш, боттарынга чиир чемден садып алзыннар» – дээннер.

37Ынчалза-даа Иисус: «Силер оларны чемгериңер» – деп харыылаан.

Өөреникчилери: «Кай, барык 200 мөңгүн чоос-биле[*] чем саткаш, бо хамык улусту чемгерер ужурлуг бис бе?» – деп айтырган+.

38Ол оларга: «Силерде чогум каш хлеб бар-дыр? Баргаш, көрүп көрүңерем» – дээн.

Олар баргаш, санап эккелгеш: «Беш хлеб болгаш ийи балык бар-дыр» – дээннер.

39Иисус ынчан улусту ногаан оът-сигенниг черге бөлүктей олуртуптарын дужааган. 40Ынчангаш шупту улус чүс-чүс база бежен-бежен кижи кылдыр бөлүктей олуруп алган. 41А Ол беш хлеб биле ийи балыкты алгаш, дээрже көрүнгеш, аъш-чем дээш Бурганга өөрүп четтиргеш, хлебтерни кезектей үзе тырткылааш, өөреникчилеринге дамчыдып эгелээн. А олар хлебти улуска үлеп турган. Оон ийи балыкты база шупту улуска чедиштир үледипкен. 42Шупту улус ону чигеш, тода берген. 43Харын-даа чем артыын чыггаш, он ийи аргаан хааржакты долдуруп алганнар. 44Чемни 5000 эр кижи чиген чүве-дир.

Иисустуң суг кырлап кылаштааны

(Мф. 14:22-36; Ин. 6:15-21)

45Иисус оон дораан Бодунуң өөреникчилеринге: «Хемеге олурупкаш, хөлдүң ол чарыында Вифсаида суурже+ эжиндирип кеже бериңер» – деп дужааган. А Боду чонну чандырар дээш, артып калган. 46Улус тарай бээрге, Иисус мөргүп аары-биле дагже чорупкан+. 47Кежээ дүшкенде, өөреникчилерниң хемези хөл ортузунга чораан, а Ол эрикке чааскаан турган. 48Удур хат хадып турар болгаш, оларга эжиндирериниң бергезин Иисус көрүп каан. Даң аткалакта, Ол хөлдүң суун кырлап оларже чорупкаш, хемени эрте база бээр бодаан. 49Ынчалза-даа олар Ооң суг кырлап чоруурун көргеш, бо-даа хей-сүнезин-дир деп бодааш+, кортканындан алгыржы бергеннер. 50Ону көргеш, өөреникчилер шупту аажок корткан. Ынчалза-даа Иисус ол-ла дораан олар-биле чугаалажып эгелээн: «Орталаныңар, Мен-дир мен, кортпаңар!» 51Оон Ол хемеге олар-биле кады олуруп алган. Хат ол-ла дораан оожургай берген. Өөреникчилер аажок кайгап-хараан. 52Чүге дээрге Ооң хлебтер-биле кылганы кайгамчык чүүлдү безин билип шыдаваан улус чүве-дир+. Оларның чүректериниң чүве билбези ол хире болган+.

53Ол чарыкче кежип, Геннисарет черинге+ доктаап турупканнар. 54Олар хемеден дүжүп кээри билек, чурттакчы чон Иисусту танып каан. 55Улус чоок-кавы черлерни эргий халышкаш, аарыг улузун чыткан дөжектери-биле катай+ Ону ында турар деп дыңнааны черже эккелгеш турупканнар. 56Ол кандыг-даа хоорайларга, суурларга, турлагларга чедип кээрге, чурттакчылар аарыг кижилерин төп шөлдерже үндүргеш туруп берген. Ооң хевиниң оода-ла эдээнге дээрин чөпшээрээрин улус Иисустан дилеп турган+. Аңаа дегген кижи бүрүзү экирий бээр болган.

7

Бурганның хоойлулары азы ада-өгбениң дүрүмнери

(Мф. 15:1-20)

7^1Иерусалимден чедип келген фарисейлер болгаш элээн каш ном-хоойлу тайылбырлакчызы Иисустуң чанынга чыглып келгеннер. 2Олар Ооң чамдык өөреникчилериниң холдарын чугбайн, арыг эвес байдалда чемненип олурарын эскерип кааннар. 3(Херектиң ужуру чүдел дээрге, бүгү иудейлер, а фарисейлер кымдан-даа артык, ада-өгбезиниң чаңчылдарын шыңгыы сагыыр+, тускай чурумчуткан аайы-биле холун чугбаан шаанда, чемненип олурбас улус чүве-дир. 4Базаардан садыглашкаш келгеш, олар холун чугбаан шаанда[*], чем чивес турган. Оларның сагыыр кылдыр хүлээп алган оон-даа өске дыка хөй сагылга-дүрүмнери бар+, чижээлээрге, аяктарны, дөмбүңнерни, чес сакпыңнарны, дөжектерни чурумчуткан аайы-биле чууру дээн ышкаш.) 5Ынчангаш фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларының Иисустан: «Чүге Силерниң өөреникчилериңер ада-өгбениң ёзу-чаңчылын тоовазыл? Чүге олар арыг эвес холдарын чугбайн, чем чиирил?+» – деп айтырганы ол.

6Иисус мынча деп харыылаан: «Ийи арынныг+ силерниң дугайыңарда Исайя медээчи Бурганның өмүнээзинден шын-на бижээн-дир:

„Бо чон Мени сөс кырында хүндүлээр,
а сеткил-чүрээ-биле Менден ырак.
7Оларның Меңээ мөгейиишкини хей чүве-дир,
чүге дээрге оларның өөредии –
чүгле кижилер чогааткан сагылга-дүрүмнер-дир“+.

8Силер Бурганның айтыышкыннарын тоовайн каапкаш, улустуң чаңчылдарын эдерер-дир силер»[*]. 9Оон Ол мынча дээн: «Силер боттарыңарның сагылга-дүрүмнериңер сагыыр дээш, Бурганның айтыышкыннарын тоовайн каапканыңар кончуг-ла эки-дир! 10Моисей силерге Бурганның айтыышкынын дамчыткан-на болгай: „Ачаң биле аваңны хүндүлеп чор“, ол ышкаш: „Ачазын азы авазын бак сөглээр кижини өлүмге онаар херек“+. 11-12А силерниң чугааңар ёзугаар кандыг боор-дур? Ава-ачазынга: „Менден алыр ужурлуг чүвеңерни Бурганга өргүүрүм ол-дур“ – дээр кижи бар болза, силер аңаа ава-ачазынга чүнү-даа кылырын чөпшээревейн баар-дыр силер. 13Силер ооң-биле Бурганның сөзүн, боттарыңарның-на саналдаан чаңчылдарыңар дээш, күш чок болдуруп турар-дыр силер. Өске-даа шак ындыг чүүлдерни эңдере кылып чоруур-дур силер».

14Иисус чонну база катап чыып алгаш, мынча дээн: «Шуптуңар Мени дыңнааш, билип аарын кызыңар. 15-16Кижиже дашкаартан кирип кээр чүү-даа чүве ону бужартадып шыдавас+. Кижиниң бодундан үнүп кээр чүве харын ону бужартадыр»[*].

17Иисус чонну каапкаш, бажыңче кирип кээрге, өөреникчилери демги угаадыглыг чугааның дугайында Оон айтырган. 18Ол оларга мынча дээн: «Таанда-ла силер ам-даа билип шыдавааныңар ол бе? Кижиже дашкаартан кирип кээр чүү-даа чүве ону бужартадып шыдавас дээрзин көрбээниңер ол бе? 19Чүге дээрге ол кижиниң чүрээнче эвес, а ишти-хырнынче киргеш, оон мага-боттан үне бээр болгай». (Шак ынчалдыр Ол бүгү аъш-чем аймаан арыг деп чарлаан.)+

20Оон ыңай мынча дээн: «Кижиниң бодундан үнүп турар чүве харын ону бужартадыр+. 21Кижиниң иштинден, ооң чүрээнден үнер чүүлдер бо-дур+: бузуттуг-бак бодалдар, самыыраар чорук, ооржу база өлүрүкчү чорук, 22кады чурттаан эжинге шынчы эвес чорук, чазый чорук, кара сагыш, меге, туттунмас самыыраашкын, адааргал, хоп-нүгүл, бодун тогдунары база сээдең чорук. 23Кижиниң иштинден үнер бо бүгү бузут харын ону бужартадып турар».

Өске чер чурттуг херээженниң бүзүрели

(Мф. 15:21-28)

24Иисус Галилеядан үнгеш, Тир болгаш Сидон хоорайларның чоок-кавызынче чорупкан+. Ол бир бажыңга туруп алгаш, өске улус Ооң келгенин билбес боорун күзээн, ынчалза-даа дөмей-ле ону чажырып шыдаваан. 25Уруу букка алыскан бир херээжен база Иисустуң келгенин билип каан. Ол херээжен доп-дораан ынаар чеде бергеш, Ооң буттарының баарынга доңгая кээп дүшкен. 26Ол херээжен иудей эвес, а Сирияның Финикиязы+ чурттуг кижи болган. Херээжен Иисустан ооң уруунче кире берген букту үндүр сывырып бээрин ээрежип эгелээн.

27Иисус: «Уругларның чемин хунаап алгаш, ыттарга каап бээрге, кайын боор» – дээн+.

28А ол херээжен: «Дээрги, а ыттар база-ла уругларның чемненген столундан кээп дүшкен тогланчы чыып чиир ышкажыгай» – дээн.

29Иисус ынчан: «Ындыг харыың дээш, бук сээң урууңдан үне берди, чана бер» – дээн. 30Ол херээжен бажыңынга чедип келгеш, көөрге, уруу орун-дөжээнде чыдар, а бук оон үне берген болган.

Иисустуң үнү чок, дүлей кижини экирткени

31Иисус Тирниң чоок-кавызындан үнгеш, Сидон хоорайны таварып эрткеш+, Он-хоорай девискээрин+ таварыштыр Галилея хөлүнче чорупкан+. 32Ол черге улус үнү чок, дүлей бир-ле кижини Иисуска эккелгеш, аңаа холун дегзип, экиртирин Оон дилээн+. 33Иисус ону кыдыынче аппаргаш, Бодунуң салааларын ооң кулактарынче суккаш, оон дүкпүрүпкеш+, демги кижиниң дылынга дээй каапкан. 34Ол ооң соонда карактарын дээрже шиглей көрүнгеш, хандыр улуг тынгаш, аңаа: «Эффафа!» – дээн. (Ол дээрге «Ажыттын!» дээни ол.) 35Демги кижи ол-ла дораан дыңнап турар апарган, ооң дылы чештинип, иле-тода чугаалап эгелээн. 36Иисус бо дугайында кымга-даа чугаалаваңар деп дужааган. Ынчалза-даа Ол шыңгыы хораан тудум, шупту улустуң ол бүгү дугайында медээни тарадыры дам баар болган+. 37Олар аажок кайгап-харап, мынча деп турганнар: «Ооң кылып турар хамык чүвези эки-дир. Ол дүлей улусту – дыңнап турар, үнү чок улусту – чугаалап турар кылып каар-дыр!»

8

Иисустуң дөрт муң кижини тоттурганы

(Мф. 15:32-39)

8^1Ол-ла хүннерде Иисустуң чанынга база катап мөөң чон чыглып келген, а оларның чиир чеми чок болган. Иисус өөреникчилерин кый деп алгаш, оларга мынча дээн: 2«Бо улусту кээргээр-дир мен+: олар Мээң чанымга үш хонук турду, а ам чиир чеми артпаан-дыр. 3Оларны бажыңнарынче аш хевээр чорудуптар болзумза, орукка харыксырап каарлар, чамдыызы кайы ырактан келген-не болгай».

4Ооң өөреникчилери: «Мындыг ээн черге бо улустуң шуптузун чемгериптер хире хлебти кайыын тып алыр бис?» – деп кайгай бергеннер+.

5Иисус олардан: «Силерде каш хлеб барыл?» – деп айтырган.

Олар: «Чеди» – деп харыылаан.

6Иисус хамык улуска черже олуруптарын дужааган. Оон чеди хлебти алгаш, аъш-чем дээш Бурганга өөрүп четтиргеш, оларны кезектей үзе тырткылааш, өөреникчилеринге дамчыдып берген. Олар хлебти чонга үлеп берген. 7Өөреникчилеринде аңаа немей каш бичежек балык база бар болган. Иисус Бурганга өөрүп четтиргеш, балыктарны база чонга үлеп бээрин өөреникчилеринге дужааган. 8Улус тоткуже чиген, а арткан кескиндилер-биле чеди аргаан хааржакты долдуруп алганнар. 9Аңаа 5000 хире кижи турган. Иисус оларны чандырыпкан, 10а Боду ол-ла дораан өөреникчилери-биле кады хемеге олурупкаш, Далмануфа девискээринге эжиндирип келген.

Иисустан кайгамчык демдек негээни

(Мф. 16:1-4)

11Ол черге Иисуска фарисейлер чедип келгеш, Ооң-биле маргыжып эгелээннер. Иисусту шенээр дээш, дээрден кайгамчык демдектен көргүссүн деп Оон негей бергеннер+. 12Иисус хандыр улуг тынгаш, мынча дээн: «Бо үениң улузу чүге-ле Менден бадыткал демдээ негээрил? Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бо салгалдың улузунга бадыткал демдээ турбас». 13Ол оон оларны каапкаш, хемеге олуруп алгаш, ол чарыкче эжиндирип кеже берген.

Фарисейлер биле Иродтуң ажыткызы

(Мф. 16:5-12)

14Иисустуң өөреникчилери хлеб хүнезиннеп алырын уттуп алган болганындан, хемеде чүгле чаңгыс хлеб бар болган. 15Орук ара Иисус оларны кичээндирип чораан: «Көрдүңер бе, фарисейлерниң база Иродтуң ажыткызындан кичээнип чоруңар+».

16Ооң чүнү чугаалаанын билип чадашкаш, өөреникчилери аразында: «Бисте хлеб чок боорга, Ол ынча дээн эвеспе?» – деп чугаалажы бергеннер.

17Оларның чүнү чугаалажып турарын билир болгаш, Иисус мынча дээн: «Хлеб албааныңар дугайында чугаалашкаш чоор силер. Таанда-ла силер ам-даа көрбес база угаап билбес хевээр силер бе? Силерниң чүректериңер чүве билбес хевээр бе?+

18Карактыг хиреңерде, көрбезиңер ол бе?

Кулактыг хиреңерде, дыңнавазыңар ол бе?+

Таанда-ла сагынмас-тыр силер бе? 19Мен беш хлебти 5000 кижиге чедиштир үлептеримге, чеже аргаан хааржак ишти чем артынчызы чыып алчык силер?»

Олар: «Он ийи» – деп харыылааннар+.

20«А Мен чеди хлеб-биле 4000 кижини тоттур чемгериптеримге, чеже аргаан хааржак ишти чем артынчызы чыып алчык силер?»

Олар: «Чеди» – деп харыылааннар+.

21Ол ынчан олардан база катап айтырган: «Таанда-ла ам-даа билип шыдавайн тур силер бе?»

Иисустуң согур кижини Вифсаидага экирткени

22Олар Вифсаидага+ чедип кээрге, Иисуска согур кижи эккелгеш, аңаа холун дегзип, экиртип каарын дилээннер. 23Согур кижини Ол холундан чедип алгаш, суурдан үндүре берген. Оон ооң карактарынче дүкпүрүпкеш+, Бодунуң холдарын олче салгаш: «Кандыг-бир чүве көре-дир сен бе?» – деп айтырган.

24Оозу көрүп туруп-туруп: «Эрткен-дүшкен кижилерни көрүп тур мен. Олар ыяштарга дөмей-дир» – деп харыылаан.

25Иисус ынчан холдарын база катап ооң карактарынга дээскен. Ооң соонда демги кижи каракталы бергеш, хамык чүвени тода көрүп турар апарган. 26Иисус ол кижиге: «Суурже ээп кирбе[*]» – деп чагып кааш, бажыңынче чорудупкан.

Пётрнуң Иисусту Христос деп хүлээп көргени

(Мф. 16:13-20; Лк. 9:18-21)

27Иисус Бодунуң өөреникчилери-биле кады Галилеядан Филипптиң Кесариязы хоорайны хүрээлээн суурларже чорупкан. Орук ара Ол олардан: «Мени улус Кым деп билип турарыл?» – деп айтырган.

28Өөреникчилер мынча деп харыылаан: «Чамдыктары Силерни Иоанн Медеглекчи дээр-дир+, өскелери – Илия+, а үшкүлери – эрте-бурунгу медээчилерниң бирээзи дээр-дир».

29Иисус ынчан: «А силер Мени кым деп бодаар силер?» – деп айтырган.

Пётр мынча деп харыылаан: «Силер – Бурганның шилип алган Христозу-дур силер»+. 30Иисус оларга Ону кым дээрзин кымга-даа чугаалавазын дужаап каан+.

Иисустуң хилинчектенип өлүрүнүң дугайында баш удур чугаалааны

(Мф. 16:21-28; Лк. 9:22-27)

31Иисус ынчан оларны мынча деп өөредип эгелээн: «Кижи амытан Оглу хөй хилинчекти көрүп эртер ужурлуг-дур, Ону баштыңнар, Бурганның дээди бараалгакчылары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары тооп көрбес+, а оон өлүртүп каар, ынчалза-даа Ол үшкү хүнде катап дирлип кээр+». 32Ол дугайында Иисус ажыы-биле чугаалап берген+. А Пётр Ону кыдыынче кый депкеш, Ооң-биле чөрүже берген. 33Иисус Бодунуң өөреникчилеринче көрнүп келгеш, Пётрга шыңгыы чугаалаан: «Менден чайлап чор, эрлик!+ Бодалдарың Бурганныы эвес, а улустуу-дур+».

34Иисус ооң соонда чонну болгаш өөреникчилерин кый деп алгаш, оларга мынча дээн: «Мени эдерер дээн кижи бар болза, ол бодунуң күзел-бодалындан ойталазын база бодунуң белдир-ыяжын чүктеп алгаш, Мени эдерип чорупсун+. 35Бодунуң амы-тынын камгалап алыр дээн кижи амы-тынын ышкынып аар, а амы-тынын Мен дээш база Буянныг Медээ дээш ышкынган кижи+ амы-тынын камгалап аар. 36Бүгү делегейни холга киирип-даа алза, амы-тынын чок кылып аар болза, ооң ол кижиге ажыы чүл?+
37Амы-тынын дедир эгидер дээш, ол кижи чүнүң-биле төлээрил?+
38Бо самыыраан база бачыттыг салгалдың аразынга чурттап чорааш+, Менден болгаш Мээң сөстеримден ыядып-човаар кижи бар болза+, Кижи амытан Оглу база дээрниң ыдыктыг төлээлери-биле кады Бодунуң Адазының өндүр чырыынга бүргеткен чедип келгеш+, ол кижиден ыядып-човаар болгай».

9

9^1Аңаа немей мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: мында турар улустуң чамдыызы, өлбейн чыткаш-ла+, Бурганның күчү-күш-биле бүргеткен Чагыргазы келген турарын көрүп каар».

Иисустуң хевир-шырайының өскерилгени

(Мф. 17:1-13; Лк. 9:28-36)

2Алды хүн эрткенде, Иисус Пётрну, Иаковту база Иоанны эдерткеш, чүгле ол үш кижи-биле кады бедик дагже үне берген+. Аңаа, олар көрүп турда, Ооң хевир-шырайы өскерли берген. 3Ооң хеви чайынналчак ак боорда, кымның-даа ынчалдыр будуп шыдавазы дег, аккыр апарган+. 4Хенертен Илия биле Моисей ийи көстүп келгеш+, Иисус-биле чугаалажы берген. 5А Пётр Иисуска мынча дээн: «Башкы, мында турарывыс эки-дир! Үш чадырдан тип берээли: бирээзин – Силерге, бирээзин – Моисейге, үшкүзүн – Илияга». 6Пётр чүнү чугаалаар аайын тыппайн, дөмей эдипкен, чүге дээрге өөреникчилер аажок корга берген чүве-дир. 7Ол өйде булут көжүп келгеш, оларны шыва апкан, а булут аразындан үн дыңналган: «Бо дээрге Мээң ханы ынак Оглум-дур, Ону дыңнап чоруңар!»+
8Ол-ла дораан долгандыр кайгаттынгаш, өөреникчилер Иисустан башка олар-биле кады турар кижи көрбээннер.

9Дагдан бадып олура, Иисус оларны шыңгыы сагындырып каан: «Кижи амытан Оглу өлүглер аразындан катап дирилбээн шаанда, бо көрген чүүлүңер дугайында кымга-даа чугаалавас силер+». 10Олар ук болуушкуннуң чажыдын кадагалап арттырза-даа: «„Өлүглер аразындан катап дирлир“ дээрге чүү дээни ол?» – деп, аразында бо-ла чугаалажы бээр турганнар.

11Өөреникчилер Иисустан: «Чүге ном-хоойлу тайылбырлакчылары Илия Христосту мурнай кээр ужурлуг деп турарыл?» – деп айтырган.

12Ол мынча деп харыылаан: «Хамык чүвени чурумчудуп, аайлаар дээш, Илияның мурнай кээр ужурлуу чөп болгай. А Бижилгеде Кижи амытан Оглунуң дугайында мынчаар база биживээн чүве бе: „Ол хөй хилинчекти көрүп эртер база улуска дора көрдүрер+“. 13Силерге чугаалап тур мен: Илия чедип келген+, а улус ону, Бижилгеде ооң дугайында бижээни дег, шак ынчаар кара туразында аажылап, бак көрген».

Букшуураан оолду экирткени

(Мф. 17:14-20; Лк. 9:37-43)

14Иисус ол үш өөреникчизи-биле артып калган өөреникчилеринге чедип келгеш, оларны хөй чон хүрээлеп алганын база олар-биле ном-хоойлу тайылбырлакчыларының маргыжып турарын көрүп каан. 15Хамык улус Иисусту көрген дораан-на кайгай берип, Аңаа уткуй маңнажып келгеш, мендилешкен. 16А Ол олардан: «Бо улус-биле чүнүң дугайында маргыжып тур силер?» – деп айтырган. 17Чон аразындан бир кижи Аңаа мынча дээн: «Башкы! Мен Силерге оглумну эккелдим. Олче бук кире бергеш, үн-чугаа чок кижи кылып кагды+. 18Бук ону аажок хилинчектээр-дир: кырынче шурай бергеш, черже ужур октаптарга, оолдуң аксындан көвүк төктүп, диштерин кыйыраткаш, көжүп каар-дыр. Мен Силерниң өөреникчилериңерден букту оглумдан үндүр сывырып бээрин диледим, ынчалза-даа олар чадап кагды».

19Иисус оларга: «О, бо салгалдың бүзүрел чок улузу! Силер-биле Мен чеже мынчап чоруур мен? Силерни чежеге дээр шыдажып кээр мен? Оолду Менче эккелиңер» – дээн.

20Оолду Иисуска эккелгеннер. Ооң бугу Иисусту көрүп кааш-ла, оолду курулдуруп эгелээн+. Оол кээп дүшкеш, черге сириңейнип база чуглуп эгелээн, ооң аксындан көвүк төктү берген. 21Иисус ынчан ооң ачазындан: «Кажандан бээр мынчап барган кижил бо?» – деп айтырган.

Демгизи: «Чажындан-на. 22Бук оглумну чок кылыр дээш, ону от болгаш сугже киир октап шаг болду. Силер шыдаар болзуңарза+, бисти кээргеп, дузалап көрүңер!» – деп харыылаан.

23Иисус аңаа мынча дээн: «„Шыдаар болзуңарза“ – деп ол чүү дээриң ол? Бүзүрээр-ле болзуңза, бүзүрээн кижиниң кылып шыдавас чүвези чок»+.

24Оолдуң ачазы ол-ла дораан: «Бүзүреп тур мен! Четчип өспээн бүзүрелимниң быжыгарынга дузалап көрүңер!» – деп алгырган.

25Оларже хөй чон кел чоруурун көрүп кааш, Иисус букка дужааган: «Кижини үнү чок болгаш дүлей кылып каар бук, сеңээ дужаап тур мен: бо кижиден үне бер, моон соңгаар олче кажан-даа дедир кирбе!» 26Бук кыпсынчыдыр кышкырыпкаш, оолду курулдур сириледипкеш, оон үне берген+. Оол өлүг кижи ышкаш чыдар боорга, улустуң хөй кезии: «Бо-даа өлген-дир» – деп турган. 27Ынчалза-даа Иисус оолдуң холундан туткаш, өндейтиптерге, оозу туруп келген+.

28Оон Иисус бажыңче кирип кээрге, Ооң өөреникчилери өске улус чок турда: «Бис чүге ол букту үндүр сывырып шыдаваанывыс ол?» – деп айтырганнар.

29Иисус оларга: «Ындыг букту чүгле Бурганга тейлеп тургаш[*], үндүр сывырып болур» – деп харыылаан.

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында ийиги удаа чугаалааны

(Мф. 17:22-23; Лк. 9:43-45)

30Ол черден үнгеш, Иисус биле Ооң өөреникчилери Галилея таварты чорупканнар. Өске кым-даа ол дугайында билген турарын Иисус күзевээн. 31Чүге дээрге Ол Бодунуң өөреникчилери-биле кады аңгыланып алгаш, оларны өөредирин күзээн. Иисус оларга мынча деп чораан: «Кижи амытан Оглун улус холунга тудуп бериптер, оон Ол өлүртүп каар, ынчалза-даа үшкү хүнде катап дирлип кээр»+. 32Ынчалза-даа олар Ооң чүнү чугаалаанын билип чадап кааннар+, а айтырарындан дидинмээннер.

Кым эң чугулал?

(Мф. 18:1-9; Лк. 9:46-50; 22:24-30)

33Иисус өөреникчилери-биле кады Капернаумга чедип келген+. Олар бажыңга турда, Иисус мынча деп айтырган: «Орук ара чүнүң дугайында чугаалажып чордуңар?» 34Ынчалза-даа олар ыытташпаан, чүге дээрге орук ара оларның кайызы эң чугула боорун маргыжып чораан улус чүве-дир. 35Иисус ынчан он ийи элчинин кый деп эккелгеш: «Кайы-бирээңер эң улууңар болуксаар болза, ол силер бүгүдениң эң бичиизи апарзын база шуптуңарга чалча болзун»+ – дээн. 36Ол чаш уругну көдүргеш, оларның аразынга ону куспактап алгаш тура+, өөреникчилеринге мынча дээн: 37«Кым мындыг чаш уругларның бирээзин Мээң адымны бодааш, хүлээп ап турарыл, ол кижи Мени база хүлээп ап турар. А Мени хүлээп ап турар кижи Мени айбылап чоруткан Бурганны база хүлээп ап турары ол-дур+».

38Иоанн Иисуска мынча дээн: «Башкы! Силерниң адыңар-биле буктарны үндүр сывырып турар кижи көргеш+, ону кылырын хоруп кагдывыс+, чүге дээрге ол кижи бистиң-биле кады эвес-ле болгай».

39Иисус мынча деп харыылаан: «Ону хоруваңар, чүге дээрге Мээң адымдан кайгамчык чүүл кылып чоруур кижи ол-ла дораан Мени бак сөглей берип шыдавас. 40Биске удурланмас кижи бис-биле бир аай боор+. 41Христостуң өөреникчилери болганыңар дээш, силерге бир аяк суг ижирткен кижи бар болза, ол бодунуң шаңналын канчап-даа чидирбес дээрзин силерге чугаалап тур мен+. 42А Меңээ бүзүрээн ындыг бичии улустуң кайы-бирээзин бачытче чыгапкан кижи турар болза, ооң мойнунга дээрбе дажы баглааш, далайже киир октаптары безин аңаа дээре салым боор ийик+. 43-44Бир эвес холуң сени бачытче чыгай бээр болза, ону одура шаавыт+. Ийи холдуг чорааш, тамының өшпес одунга+ өрттенириниң орнунга, мөңге амыдыралче чаңгыс холдуг киргени дээре[*]. 45-46Бир эвес будуң сени бачытче чыгай бээр болза, ону одура шаавыт. Ийи буттуг чорааш, тамыже киир октаттырарының орнунга, мөңге амыдыралче аскак-бүскек киргени дээре*. 47-48Бир эвес карааң сени бачытче чыгай бээр болза, ону казып каавыт. Ийи карактыг чорааш, курттар үзүк-соксаал чок хемирер база оду кажан-даа өшпес тамыже киир октаттырарының орнунга+, Бурганның Чагыргазынче чаңгыс карактыг киргени дээре.

49Кижи бүрүзүн от-биле дузаар[*]. 50Дус – эки бүдүмел, ынчалза-даа ол ажыг эвес апаар болза, ооң амданын чүнүң-биле дедир эгидерил?+ Силерде дус бар болзун+, араңарда эп-найыралдыг амыдыраңар+».

10

Ашак-кадай улустуң чарлырының дугайында

(Мф. 19:1-12)

10^1Ол черлерден чорупкаш, Иисус Иудеяның Иордан хемниң ол чарыында черлерге чедип келген. Ооң чанынга база катап хөй чон чыглып эгелээн, а Ол чаңчылчаан аайы-биле оларны өөреди берген. 2Иисуска элээн каш фарисей база чедип келген. Олар Ону шенеп, айтырыг салганнар: «Эр кижиге кадайындан чарлып болур бе?»

3Ол олардан удур айтырган: «А Моисей силерге чүү деп чарлык болган ийик?»

4Олар мынча дээн: «Моисей эр кижиге кадайынга чарлыышкын бижии бергеш, ону чандырыптарын чөпшээрээн болгай»+.

5Иисус оларга мынча дээн: «Чүректериңер дашталган боорга, Моисей ол айтыышкынны силерге арттырган-дыр. 6Ынчалза-даа Бижилгеде бижээни дег, делегейни чаяап тура, Бурган эр биле кыс кижини чаяаган+. 7-8Ынчангаш эр кижи ада-иезин каапкаш, кадайы-биле катчы бээр, олар ам ийи эвес, а чаңгыс мага-бот апаар+. Ынчанганда олар ам ийи эвес, а чаңгыс мага-бот боор-дур+. 9Бурганның каттыштырган чүвезин кижи чарып болбас ужурлуг+».

10Ооң соонда олар бажыңга олурда, өөреникчилери база катап Иисустан ол дугайында айтырарга, 11Ол мынча деп харыылаан: «Бодунуң кадайындан чарылгаш, өске кадай алган кижи ашак-кадайның шынчы чоруун үрээн-дир. 12А ол ышкаш бодунуң ашаандан чарылгаш, өске ашакка барып алган херээжен кижи база ашак-кадайның шынчы чоруун үрээн-дир+».

Иисустуң бичии уругларны алгап-йөрээгени

(Мф. 19:13-15; Лк. 18:15-17)

13Иисус оларга холун дегзип кагзын дээш, бир-ле улус Аңаа бичии уруглар эккээрге, Ооң өөреникчилери оларны эрттирбейн турган. 14Иисус ону көрүп кааш, ажына бергеш, өөреникчилеринге мынча дээн: «Чаш уруглар Меңээ кээп турзун, оларга шаптыктап, эртерин хоруваңар! Бурганның Чагыргазы олар ышкаш улустуу боор. 15Алыс шынны чугаалап тур мен: Бурганның Чагыргазын чаш уруг ышкаш хүлээп албас кижи Олче кажан-даа кирбес+». 16Иисус бичии уругларны кужактап алгаш+, оларга холун дегзип, алгап-йөрээп каан.

Иисус болгаш бай кижи

(Мф. 19:16-30; Лк. 18:18-30)

17Иисус оруун уламчылап чоруп турда, бир кижи маңнап келгеш, Ооң мурнунга дис кырынга олура дүшкеш: «Буянныг Башкы! Мөңге амыдыралды алыр дизимзе, мен чүнү кылыйн?» – деп айтырган+.

18Иисус мынча деп харыылаан: «Мени чүге буянныг деп адап тур сен? Чүгле чаңгыс Бургандан өске, кым-даа буянныг эвес+. 19Ооң айтыышкыннарын билир болгай сен: „Кижи өлүрбе, кады чурттаан эжиңге өскерилбе, оорлава, мегелеп херечилеве, улусту когаратпа, ада-иеңни хүндүлеп чор“»+.

20Демги кижи Аңаа: «Башкы, мен ол бүгүнү бичиимден-не сагып келдим+» – дээн.

21Иисус олче ынакшыл-биле топтап көргеш, мынча дээн: «Сенде ам-даа бир-ле чүүл четпейн турар-дыр. Баргаш, сенде бар-ла бүгү чүвени садыпкаш, акшазын ядыыларга үлеп беривит, сен ынчан дээрге эртине-байлактыг боор сен+. Ооң соонда келгеш, Мени эдерип чорувут». 22А ол кижи хараадай бергеш, муңгаргай өскээр кылаштап чорупкан, чүге дээрге аажок бай кижи турган.

23Иисус долгандыр эргий көргеш, өөреникчилеринге: «Бай-шыдалдыг улуска Бурганның Чагыргазынче кирери дыка-ла берге!+» – дээн. 24Өөреникчилерни ол сөстер кайгадыпкан, ынчалза-даа Иисус база катап мынча дээн: «Ажы-төлүм, Бурганның Чагыргазынче кирери[*] дыка-ла берге! 25Бай кижиниң Бурганның Чагыргазынче киреринден тевениң тевене үдүн өттүр өде бээри белен».

26Олар оон-даа артык кайгай бергеш, бот-боттарынга: «Ынчаарга камгалалды кым ап шыдаарыл?» – деп турганнар.

27Иисус оларже топтап көргеш, мынча дээн: «Улуска ол болдунмас, ынчалза-даа Бурганга эвес. Бурганның шыдавас чүвези чок+».

28Пётр ынчан Аңаа мынча дээн: «Көрүңер даан, бис хамык бар чүвевисти каапкаш, Силерни эдерип чоруптувус+».

29Иисус мынча деп харыылаан: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Мен дээш болгаш Буянныг Медээ дээш+ бажыңын, ха-дуңмазын, ава-ачазын, ажы-төлүн база черлерин каапкаш барган кижи бүрүзү+, 30истедип-сүрдүрер-даа болза+, амгы бо амыдыралынга-ла оон чүс катап хөй бажыңны, ха-дуңманы, аваларны, ажы-төлдү база черлерни алыр, а келир үеде – мөңге амыдыралды алыр. 31Ындыг-даа болза, хөй ам баштайгылар бооп турарлар – сөөлгүлер апаар, а ам сөөлгүлер бооп турарлар – баштайгылар апаар+».

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында үшкү удаа чугаалааны

(Мф. 20:17-19; Лк. 18:31-34)

32Олар Иерусалимче улаштыр бар чыдырда, Иисус мурнап чоруп олурган. Өөреникчилери элдепсинип бар чыткан, а Ону эдерген чон коргуп-сүртеп чоруп олурган. Ол он ийи элчинин кый деп алгаш, Ооң-биле чүү болур ужурлуун оларга база катап чугаалап эгелээн: 33«Дыңнаңар, Иерусалимче чоокшулап кел чор бис. Аңаа Кижи амытан Оглун Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларынга тудуп бериптер. Олар Ону өлүрер кылдыр шииткеш, өске чоннар улузунга тудуп бериптер. 34Шак ол улус Ону дорамчылаар, Олче дүкпүрүп-каккырар, эттеп-эриидээр база өлүрүп каар. Ынчалза-даа үшкү хүнде Ол катап дирлип кээр»+.

Иаков биле Иоанның дилээ

(Мф. 20:20-28)

35Зеведейниң оолдары Иаков биле Иоанн+ Иисуска чедип келгеш, мынча дээннер: «Башкы! Бистиң дилээвисти күүседип бээриңерни күзеп тур бис».

36Иисус: «Силерге чүнү кылып бээримни күзеп тур силер?» – деп айтырган.

37Олар: «Силер алдарлыг дүжүлгеге чагырып эгелээриңерге, Силерниң чаныңарга: бирээвис – оң талаңарга, өскевис – солагай талаңарга олурарывысты хайырлап көрүңер» – деп харыылааннар+.

38Иисус оларга мынча дээн: «Чүнү дилеп турарыңарны билбес-тир силер. Мээң ам ижерим дашканы ижип шыдаар силер бе?+ Мээң шыдажып эртерим дег, шак ындыг хилинчекке суктурарын силер+ база шыдажып эртип шыдаар силер бе?»

39Олар: «Шыдаар бис» – деп харыылааннар. Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Мээң ам ижерим хилинчектиң дашказын силер база ижер силер, Мээң хилинчекке суктурарым дег, силер база хилинчекке суктурар силер+. 40Ынчалза-даа Мээң оң азы солагай таламга олурарын хайырлаары Менден хамаарышпас. Аңаа Бурганның олурзун деп айтып кааны улус орар».

41Өске он элчин ол чугаа дугайында дыңнап кааш, Иаков биле Иоаннга хорадай бергеннер. 42Иисус ынчан оларны чыып алгаш, мынча дээн: «Өске чоннарның чагырыкчылары боттарының улузун дарлап турарын, а даргалары оларны бастып турарын билир болгай силер. 43А силерниң араңарга ындыг чүве турбазын!+ Силерниң араңардан алдар-хүндүлүг болуксаар кижи бар болза, чалчаңар болзун+. 44Силерниң араңарга бир дугаар болуксаан кижи бар болза, шупту улустуң кулу болзун. 45Кижи амытан Оглу база улус Аңаа бараан болзун дээш эвес, харын Боду оларга бараан боору-биле+ база Бодунуң амы-тынының өртээ-биле хөй улусту хостап аар дээш келген болгай»+.

Согур диленчини экирткени

(Мф. 20:29-34; Лк. 18:35-43)

46Ооң соонда олар Иерихон хоорайга+ чедип келген. Иисус Бодунуң өөреникчилери болгаш хөй чон-биле кады Иерихонну каггаш, үнүп чоруп турда, Вартимей дээр (Тимейниң оглу дээни ол) согур диленчи кижи орук кыдыынга олурган чүве-дир. 47Ооң чаны-биле Назарет чурттуг Иисустуң эртип бар чыдарын дыңнап кааш, ол алгырып үнген: «Давидтиң Оглу+ Иисус! Мени кээргеп көрүңер!»

48Хөй кижи согурну соксадып: «Ыыттава!» – деп кончуп эгелээн.

Ынчалза-даа ол улам дыңзыдыр алгыра берген: «Давидтиң Оглу! Мени кээргеп көрүңер!»

49Иисус доктаай бергеш: «Ону кый деп эккелиңер» – дээн.

Олар согур кижиге чеде бергеш: «Кортпа! Туруп кел, Ол сени кый деп тур!» – дээннер. 50Вартимей каъттангызын эктинден дүжүр октапкаш, шалыпкын тура халааш, Иисуска чеде берген.

51Иисус: «Менден чүнү күзеп тур сен? Чүнү кылып берейн?» – деп айтырган.

Согур кижи Аңаа: «Башкы! Мээң карактарым көре берген болза!» – дээн.

52Иисус аңаа: «Чорувут, бүзүрелиң сени камгалап-экиртип кагды» – деп харыылаан+. Демги кижиниң карактары ол-ла дораан көре берген, ол Иисусту эдерип чорупкан.

11

Иисустуң Иерусалимче байырлалдыг моорлап киргени

(Мф. 21:1-11; Лк. 19:28-40; Ин. 12:12-19)

11^1Иисус өөреникчилери-биле кады Иерусалимден ырак эвесте Елеон дааның+ чанында турар Виффагия биле Вифания дээр суурларга+ чоокшулап келгеш, ийи өөреникчизин бурунгаар айбылап чорудупкан. 2Оларга Ол мынча деп чагаан: «Мурнуңарда чыдар суурже барыңар. Ынаар кире берген дораан-на, кымның-даа мынчага дээр мунуп көрбээни аныяк элчигенни баглап каан турарын көрүп каар силер. Ону чешкеш, бээр эккелиңер. 3А кандыг-бир кижи силерден: „Чүге ынчап тур силер?“ – деп айтырар болза, аңаа: „Элчиген Дээргиге херек апарды, оон Ол ону дедир эгидип бээр[*]“ – деп харыылаар силер».

4Өөреникчилер чоруткаш, кудумчуда хаалга чанында баглап каан аныяк элчигенни тып алгаш, чеже бергеннер. 5Аңаа көрүп турган улустуң чамдыызы олардан: «Чүге ынчап тур силер? Чүге ону чеже бердиңер?» – деп айтырган. 6Өөреникчилери Иисустуң айытканын ёзугаар харыылаарга, ол улус элчигенчигешти ап алырын оларга чөпшээрээн. 7Аныяк элчигенни эккелгеш, өөреникчилер боттарының хевин аңаа чонактай салгылапкан, а Иисус ону мунуп алган.

8Иисус Иерусалимче бар чорда, хөй улус Ооң оруунга боттарының хевин+, а өскелери – ыяштардан кескен ногаан бүрүлерлиг будуктарны чада салып берип чорааннар. 9Иисустуң мурнунга база соонга чораан улус алгыржып турган: «Осанна![*] Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден кел чыдар Кижи алгадып-йөрээтсин!
10Бистиң адавыс Давидтиң ам келир Чагыргазы алгадып-йөрээтсин! Осанна! Өрү дээрде Бурганга алдар-мактал!»+

11Иерусалимге келгеш, Иисус Бурганның өргээзинче кире бергеш, хамык чүвени эргий көрген. Орайтай берген боорга, Ол он ийи элчини-биле кады Вифания суурже чорупкан.

Чимис чок фига ыяжы

(Мф. 21:18-19)

12Даартазында хүндүс олар суурдан үнүп чоруп турда, Иисус аштай берген+. 13Ол фига ыяжын ырактан-на эскерип кааш, ооң чимистери бар-чогун көөрү-биле чоокшулап келген. Ынчалза-даа Ол бүрүлерден өске чүнү-даа тыппаан, чүге дээрге ыяштың чимис бээр үези ам-даа келбээн болган+. 14Иисус ынчан ыяшка: «Моон соңгаар сеңээ кажан-даа чимис үнмес болзун!» – дээн. Өөреникчилери Ооң ол сөстерин дыңнап турган.

Иисустуң садыгжыларны Бурганның өргээзинден үндүр ойлатканы

(Мф. 21:12-17; Лк. 19:45-48; Ин. 2:13-22)

15Олар Иерусалимге чедип кээрге, Иисус Бурганның өргээзиниң шөлүнче киргеш, ында садыг-наймаа кылып турган кижилерни үндүр сывыртап эгелээн. Ол акша солукчуларының столдарын база көге-буга сатканнарның+ баартактарын аңдара октап, 16Бурганның өргээзиниң шөлүн таварыштыр улустуң бараан-сараан көдүрүп эрттирерин чөпшээревээн. 17Ол оларны мынча деп өөредип эгелээн: «„Мээң өргээм бүгү чоннарның мөргүл өргээзи деп адаттырар“ деп, Бижилгеде бижиттинмээн чүве бе? А силер ону дээрбечилер уязы кылып алган-дыр силер!»+

18Ону дыңнааш, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары Иисусту узуткаар арга дилеп эгелээн. Олар Оон коргуп турган, чүге дээрге бүгү чон Ооң өөредиин магадап хүлээп алыр болган+.

19Орай кежээ Иисус өөреникчилери-биле кады хоорайдан чоруй барган+.

Кургап калган фига ыяжы

(Мф. 21:19-22)

20А эртенинде, фига ыяжының чаны-биле эртип бар чыткаш, ооң дазылынга чедир кургап калганын көрүп кааннар. 21Дүүн чүү болганын сактып келгеш, Пётр Иисуска мынча дээн: «Башкы! Көрүңер даан, Силерниң каргапканыңар фига ыяжы кургап калган-дыр!»

22Иисус мынча деп харыылаан: «Бурганга бүзүреңер! 23Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бир эвес кайы-бирээңер бо дагга: „Турулгаш, далайже дүже бер“ – дээш, чугаазы бүде бээринге чүрээнде бичии-даа чигзиниг чок бүзүрээр болза, шак ынчаар бүде бээр+.

24Ынчангаш силерге чугаалап тур мен: мөргүп тургаш, дилээн чүвеңерни дөгерезин алганыңарга бүзүреңер – ынчан ону алыр силер!+
25-26Мөргүп тура, бир кижиге удур сагыштыг болзуңарза, ону өршээңер. Ынчан Дээрде Адаңар база силерниң бачыттарыңарны өршээр+»[*].

Иисустуң эрге-чагыргазының дугайында айтырыг

(Мф. 21:23-27; Лк. 20:1-8)

27Олар Иерусалимче ээп келгеннер. Иисус Бурганның өргээзиниң шөлүнге кылаштап турда, Аңаа Бурганның дээди бараалгакчылары, ном-хоойлу тайылбырлакчылары база баштыңнар чедип келгеннер. 28Олар: «Сен бо бүгүнү кандыг эрге-чагырга-биле кылып турарың ол? Сеңээ ол эрге-чагырганы кым берди?»+ – деп айтырганнар.

29Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Мен база силерге бир айтырыг салыйн. Меңээ харыылаптар болзуңарза, силерниң айтырыыңарга база харыылаар мен. 30Иоанның сугже сугар эргези+ Бургандан келген бе азы кижилерден бе?»

31Олар аразында сүмележи берген: «Бир эвес бис: „Бургандан“ – дээр болзувусса, Ол: „Ынчаарга силер чүге Иоаннга бүзүревээниңер ол?“ – дээр болгай+». 32А: «Кижилерден» – дептер дээш, чондан кортканнар, чүге дээрге шупту улус Иоанны Бурганның медээчизи деп санап турган+. 33Ынчангаш: «Билбес-тир бис» – деп харыылааннар.

Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Мен база бо бүгүнү кандыг эрге-чагырга-биле кылып турарымны силерге чугаалавас мен».

12

Виноград шөлүнүң ээзиниң дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 21:33-46; Лк. 20:9-19)

12^1Иисус оларны база катап угаадыглыг чугаалар-биле өөредип эгелээн: «Бир кижи виноград шөлү тарып алган+. Ол ону долгандыр кажаалааш, чимизин сы бастырар уургай каскаш, таңныылдаар суурга тудуп каан. Ооң соонда ол виноград шөлүн ажаакчыларга ачылалга берипкеш+, боду өске чуртче чоруй барган+. 2Дүжүт ажаар үе кээрге, шөл ээзи виноград ажаакчыларынче, дүжүттүң аңаа хамааржыр кезиин ап алзын дээш, бодунуң бир чалчазын чорудупкан. 3Ынчалза-даа олар чалчаны эттеп-эттеп, хол куруг дедир ойладыпканнар. 4Демги кижи оларже база бир чалчазын ыдыпкан, ынчалза-даа виноград ажаакчылары ооң бажын ханзырадыр чара шапкаш, дорамчылап, сывыртапканнар. 5Шөл ээзи ынчан оларже үшкү чалчазын чорудуптарга, олар ону өлүрүп кааннар+. Ээ кижи өске-даа хөй чалчаларын чоруткан, а демгилери чамдыызын эттеп-согар, чамдыызын өлүрүп каар болган+. 6Шөл ээзиниң ынак оглу база бар турган+. Адак соонда оглун чорудуп тура, ол: „Оода-ла мээң оглумну хүндүлеп көөрлер боор“ – дээн. 7А виноград ажаакчылары аразында чугаалашкан: „Бо-даа салгакчызы-дыр!+ Ону өлүрүп каапсывысса, ооң өнчүзү бистии апаар“+. 8Ынчангаш олар ону сегирип алгаш, өлүргеш, мага-бодун виноград шөлүнден үндүр октапканнар+. 9Виноград шөлүнүң ээзи ол бүгүнүң соонда чүнү канчаарыл? Ол чедип келгеш, виноград ажаакчыларын өлүрүп кааптар, а виноград шөлүн өске улуска бериптер+. 10Кай, ону Бижилгеден номчуваан силер бе:

„Тудугжуларның херекчок дээш октапкан дажы
эң чугула даш апарган.

11Дээрги-Чаяакчы ынчалдыр кылган,
ону көөрү биске кайгамчык-тыр!“»+.

12Иудейлерниң баштыңнары ол угаадыглыг чугаа оларның дугайында дээрзин билгеш, Иисусту тудуп хоругдаар арга дилей бергеннер, ынчалза-даа чондан кортканнар+. Ынчангаш олар Ону каапкаш, чоруй барганнар.

Императорга бээр үндүрүг дугайында

(Мф. 22:15-22; Лк. 20:20-26)

13Ооң соонда иудейлерниң баштыңнары Иисусту сөзүнге сылдаглап+ тудуп алыр дээш, Олче чамдык фарисейлер болгаш иродианнарны[*] ыдыпканнар. 14Олар Иисуска чедип келгеш, айтырыг салганнар: «Башкы! Силерни шынчы база кижилерниң эрге-ажыынга бараан болбас кижи деп билир бис. Чүге дээрге кижилерни ылгап көрбес-тир силер, харын Бурганның алыс шын оруунга өөредир-дир силер. Ынчаарга императорга үндүрүг төлээр ужурлуг бис бе азы чок бе? Төлээр азы төлевес бис бе?»+

15Иисус оларның ийи арынныын билгеш+: «Мени чүге шенеп тур силер? Меңээ мөңгүн чоостан эккеп көргүзүңер» – дээн. 16Аңаа чоосту эккээрге, Ол: «Мында кымның чурук-дүрзүзү база ады бар-дыр?» – деп айтырган.

Олар: «Императорнуң» – деп харыылааннар.

17Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Ынчаарга императорга – императорнуун, а Бурганга – Бурганныын бериңер»+. Олар Ооң харыызын кайгааш, аксы хак дээннер.

Өлүглер аразындан катап дирлириниң дугайында

(Мф. 22:23-33; Лк. 20:27-40)

18Ооң соонда: «Өлген улус катап дирилбес» – дижир саддукейлер+ Иисуска чедип келгеш, айтырыг салганнар: 19«Башкы! Моисей биске мынча деп бижээн болгай: „Бир эвес эр кижи ажы-төл чок тургаш, өлү бээр болза, ооң дуңмазы дулгуяк чаавазы-биле өгленгеш, бодунуң өлген акызының үре-салгалын уламчылаар ужурлуг“+. 20Чеди алышкы бар өг-бүле турган дижик. Оларның улуу кадайланып алгаш, ажы-төл арттырбайн, өлүп калган. 21Ол херээженге оон бичии дуңмазы өгленип алгаш, база-ла ажы-төл арттырбайн, өлүп калган. Дараазында дуңмазы-биле база-ла ындыг болган. 22Ол херээженни кадайланып чораан чеди алышкының чаңгызы-даа ажы-төл арттырбаан. Адак сөөлүнде херээжен база өлүп калган. 23Хамык өлген улус катап дирлип кээрге, канчаарыл? Ол кымның кадайы боорул? Алышкылар ону чеделээн кадайланып чораан болгай».

24Иисус мынча деп харыылаан: «Силер Бижилгелерни-даа, Бурганның күчү-күжүн-даа билбес болгаш, соора барган эвес силер бе? 25Өлүг улус катап дирилгеш, кадай-даа албас, ашакка-даа барбас, харын Бурганның дээрде төлээлеринге дөмей болур. 26А өлүглер аразындан катап дирлиишкинге хамаарыштыр силер Моисейниң номундан: „Мен – Авраамның Бурганы, Исаактың Бурганы болгаш Иаковтуң Бурганы-дыр мен“[*] – деп, Бурганның Моисейге хып турар чадаң ыяштан чугаалаанын номчувааныңар ол бе?+
27Бурган – өлүглерниң эвес, а дириглерниң Бурганы-дыр! Силер соора билип турар-дыр силер, саддукейлер!»

Эң чугула айтыышкын дугайында

(Мф. 22:34-40; Лк. 10:25-28)

28Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының бирээзи ол маргылдааны дыңнап тура, Иисустуң кайы хире эки харыылап турганын эскерип кааш, Аңаа чедип келгеш: «Шупту айтыышкыннарның кайызы эң чугула боорул?» – деп айтырыг салган.

29Иисус мынча деп харыылаан: «Эң чугула айтыышкын бо-дур: „Дыңна, Израиль! Бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы – дың чаңгыс Дээрги-Чаяакчы-дыр.
30Бодуңнуң Бурганың Дээрги-Чаяакчыга бүгү-ле чүлдү-чүрээң-биле, бүгү-ле сеткил-сагыжың-биле, бүгү-ле угаан-сарыылың-биле, шыдаар-ла шааң-биле ынак бол“+. 31Ийи дугаар айтыышкын бо: „Чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол“+. Бо ийи айтыышкындан чугула кандыг-даа айтыышкын чок».

32Ном-хоойлу тайылбырлакчызы мынча дээн: «Эки-ле чугааладыңар, Башкы. „Бурган дың чаңгыс база Оон өске Бурган чок“+ – деп, Силер шын чугааладыңар. 33Аңаа бодунуң бүгү-ле чүлдү-чүрээ-биле, бүгү-ле угаан-сарыылы-биле, шыдаар-ла шаа-биле ынак боору база чанында кижиге бодунга боду дег ынак боору – өргүлдерниң бүгү хевирлеринден аажок чугула-дыр+».

34Иисус ном-хоойлу тайылбырлакчызының ол хире угаан-сарыылдыг харыылап турарын көргеш, аңаа мынча дээн: «Сен Бурганның Чагыргазындан ырак эвес-тир сен». Оон бээр-ле кым-даа Аңаа айтырыг салырын дидинмээн+.

Давидтиң Оглунуң дугайында

(Мф. 22:41-46; Лк. 20:41-44)

35Сөөлүнде, чонну Бурганның өргээзинге өөредип тура, Иисус мынча дээн: «Чүге ном-хоойлу тайылбырлакчылары Бурганның шилип алган Христозун Давидтиң Оглу-дур деп турарыл?+
36Давид боду, Ыдыктыг Сүлдеге башкарткаш, мынча дээн болгай:

„Дээрги-Чаяакчы мээң Дээргимге мынча дээн:

‘Дайзыннарыңны буттарың адаанга эккеп салбаан шаамда,

Мээң оң таламга олур’“+.

37Давид боду Ону Дээргим деп адаан-дыр. Ындыг болганда, Христос канчап Давидтиң оглу боорул?»

Дыка хөй чон Иисусту магадап дыңнап турган+.

Ном-хоойлу тайылбырлакчыларындан кичээндириг

(Мф. 23:1-36; Лк. 20:45-47)

38Иисус чонну улаштыр өөредип, мынча дээн: «Ном-хоойлу тайылбырлакчыларындан кичээнип чоруңар. Олар каас-коя тоннар кедеринге база улус чыылган шөлдерге хүндүледиринге ынак болгай. 39Олар синагогалар болгаш найыр-дойларга эң хүндүткелдиг черлерге саадаарынга ынак улус+. 40Олар дулгуяк кадайның эт-хөреңгизин сыырыпкаш, ооң соонда карак чаап үр мөргүүр улус. Ындыгларны эң-не шыңгыы кеземче манап турар».

Дулгуяк кадайның өргүлү

(Лк. 21:1-4)

41Иисус өргүл кылдыр берген акша-мөңгүн чыыр хааржак мурнунга+ олуруп алгаш, Бурганның өргээзинге улустуң акша өргүп турарын хайгаарап эгелээн. Бай улус хөй түңнүг акша салгылаар болган. 42А оон бир-ле ядыы дулгуяк кадай чедип келгеш, бир рим көпеек хире үнелиг ийи эң үүрмек чоосту салган. 43Иисус өөреникчилерин чыып алгаш, мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бо ядыы дулгуяк кадай өргүл салган улустуң шуптузундан хөйнү салды. 44Олар боттарының артыкшылдыг байындан салып турду, а ол кадай, ындыг ядыы турбуже, бодунуң амыдыраарынга херек бар-ла кошкулун салып кагды»+.

13

Келир үеде болур хөлзээшкиннер

(Мф. 24:1-14; Лк. 21:5-19)

13^1Иисус Бурганның өргээзинден үнүп орда, Ооң өөреникчилериниң бирээзи Аңаа мынча дээн: «Башкы! Көрүңерем, онза-ла чараш даштар-дыр база онза-ла тудуглар-дыр!»

2Иисус аңаа: «Сен бо улуг, чараш орду-сүмелерни кайгап тур сен бе? Оларның шуптузун үрегдеп-бузуп кааптар, маңаа туружундан шимчевээн даш безин артпас+» – деп харыылаан.

3Ооң соонда Ол Елеон даанга, Бурганның өргээзиниң чиге дужунга олурда, Пётр, Иаков, Иоанн болгаш Андрей олар өске өөреникчилерден аңгы чедип келгеш, айтырыг салганнар: 4«Ол бүгү кажан болу бээрил, ук болуушкуннар чоокшулап келгенин кандыг бадыткал демдектеринден билип алыр бис, чугаалап бериңерем?»

5Иисус оларга мынча дээн: «Кандыг-даа улуска дуурайладып аарындан кичээниңер+. 6Хөй кижи: „Христос – мен-дир мен“ – деп, Мээң адым тудуп чедип келгеш, эңдерик улусту мегелеп кааптар+. 7Чоокта дайын-чааның шимээнин болгаш ыракта дайын-чаалар дугайында чугаалар дыңназыңарза, кортпаңар+. Ол бүгү болган турар ужурлуг, ынчалза-даа бүгү чүвениң чогум төнчүзү ол эвес-тир. 8Бир чонче өске чон база бир күрүнеже өске күрүне халдай бээр+. Чер болганга чер шимчээшкиннери болгаш аш-чут болур+. Ынчалза-даа ол бүгү, божаан херээженниң эъдиниң аарыы дег, хилинчектиң чүгле эгези-дир.

9Серемчилелдиг болуңар! Силерни шиидери-биле дээди Чөвүлелдерге хүлээдир база синагогаларга эттеп-согар. Мээң дугайымда херечилеп+, чагырыкчылар болгаш хааннар мурнунга турар силер+. 10Ынчалза-даа чүнүң-даа мурнунда Буянныг Медээни бүгү чоннарга суртаалдаан турар ужурлуг силер+. 11Силерни кажан-даа бол тудуп алгаш, шиидери-биле аппарза, чүнү чугаалаар чоор деп, баш бурунгаар сагыш човаваңар. Чүнү чугаалаарыңар силерге ол шакта илерей бээр, чүге дээрге боттарыңар эвес, а Ыдыктыг Сүлде Боду чугаалай бээр+. 12Акызы дуңмазын, ачазы ажы-төлүн өлүрери-биле бериптер. Ажы-төлү база ада-иезинге удур тура халааш, оларны өлүмге онаары-биле бериптер+. 13Мээң адым ужун бүгү улус силерни көөр хөңнү чок апаар+. Ынчалза-даа ол бүгүнү эчизинге чедир шыдашкан кижи камгалалды алыр»+.

Ам кээр коргунчуг айыыл-халап

(Мф. 24:15-28; Лк. 21:20-24)

14«Кажан бодунуң турбас ужурлуг черинде турар хоозуралдың бужар чудун+ көрүп кагзыңарза (номчуп орар кижи шын угаазын!), ынчан Иудеяда чурттаан улус дагларже дезипсин. 15Бажыңының кырынга[*] турган кижи, эт-севин алыр дээш, бажыңынче дүжүп кирбезин+. 16Шөлге ажылдап чораан кижи, идик-хевин алыр дээш, бажыңынче ээп келбезин. 17Ол хүннерде иштиг-сааттыглар болгаш эмер чаш уруг-дарыглыг улус ат болур!+
18Ол бүгү кыжын болу бербезин дээш, мөргүңер. 19Чүге дээрге Бурганның делегейни чаяаган үезинден бо хүнге чедир болуп көрбээн база моон соңгаар кажан-даа болбас ындыг коргунчуг айыыл-халап ол хүннерде болур+. 20Бир эвес Дээрги-Чаяакчы ол хүннерниң санын кызырбаан болза, амылыг кижи бүрүзү оон менди үнмес ийик. Ынчалза-даа Бодунуң шилип алган улузун бодааш, Дээрги ол хүннерниң санын кызырып берген+.

21Силерге ынчан кандыг-бир кижи: „Көр, Христос мында!“ азы: „Христос дуу ында!“ – дээр болза, аңаа бүзүревеңер+. 22Ол үеде боттарын „Христос мен“ база „Бурганның медээчизи мен“ дижип чоруур улус тыптып кээр. Болдунар-ла болза, Бурганның шилип алган улузун безин мегелээр дээш, олар силерге янзы-бүрү бадыткал демдектери болгаш кайгамчык чүүлдер көргүзер+. 23Ындыг болганда, кичээниңер. Мен силерни манап турар бүгү чүвени баш бурунгаар сагындырып турарым бо»+.

Кижи амытан Оглунуң чедип кээри

(Мф. 24:29-31; Лк. 21:25-28)

24«Ынчаарга ол хүннерниң бүгү айыыл-халавы болуп каапкан соонда,

хүн караа өжер, ай чырытпастай бээр,+

25сылдыстар дээрден кээп дүжер база
дээрниң күчү-күштери сириңейнип, божаңнай бээр+.

26Улус ынчан өндүр улуг күчү-күжү болгаш чайынналчак чырыы-биле булуттарда кел чоруур Кижи амытан Оглун көрүп каарлар+. 27Ол Бодунуң төлээлерин чырык черниң дөрт чүгүнден, өртемчейниң бир кыдыындан өске кыдыынга чедир Бодунуң шилип алган улузун чыып эккелзиннер дээш, чорудуптар»+.

Фига ыяжының чижээ-биле кичээндириг

(Мф. 24:32-35; Лк. 21:29-33)

28«Фига ыяжындан үлегер-чижектен алыңар: ооң будуктары хөөп, бүрүлери частып кээрге, чай удавас дүжер дээрзин эндевес болгай силер. 29Шак-ла ынчалдыр ол бүгүнүң боттанып эгелээнин көрүп кагзыңарза, Кижи амытан Оглу бо, эжик аксында келген дээрзин билип алыңар. 30Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: ол бүгү чүве боттанмаан шаанда, бо салгалдың улузу өлүп читпес+. 31Дээр биле чер эстип-хайлы бээр+, а Мээң сөстерим эстип-хайлы бербес».

Шагы, хүнү билдинмес

(Мф. 24:36-44; Лк. 17:26-30, 34-36)

32«А ол хүннүң база шактың кажан кээрин кым-даа: дээрниң төлээлери-даа, Бурганның Оглу-даа билбес – чүгле Бурган Ада билир+. 33Серемчилелдиг болуңар+ база кезээде белен болуңар, чүге дээрге ол үениң кажан кээрин билир эвес силер+. 34Ырак орукче аъттаныр дээн кижиниң+ бажыңын чалчаларынга арттырып кааш, кижи бүрүзүнге кылыр ажыл-херекти айтып каанынга база хаалгачызынга „Одуг-сергек таңныылдап олур“ деп айтыышкын бергенинге ол манаашкынны дөмейлеп боор. 35Ынчангаш силер база-ла одуг-сергек болуңар! Чүге дээрге бажың Ээзиниң кажан ээп келирин билбес-ле болгай силер+: та кежээ, та дүн ортузунда, та аскыр-дагаа алгырар өйде азы хүн үнүп орда... 36Силер манавайн туруңарда, Ол хенертен ээп келгеш, удуп чыдарыңарны көрүп кагбазын!+
37Ынчангаш силерге чугаалаан чүвемни бүгү улуска база чугаалап тур мен: одуг-сергек болуңар!»

14

Иисуска удур сүлчээ

(Мф. 26:1-5; Лк. 22:1-2; Ин. 11:45-53)

14^1Хосталыышкын болгаш Хаарган далганнар байырлалынга чедир+ ийи хүн арткан турган. Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары Иисусту кажарлап тудуп алгаш, өлүрүп каар эптиг арга дилей бергеннер+. 2Олар мынча деп турган: «Чүгле байырлал үезинде ынчап болбас. Оон башка чон хөлзээзин үндүрүп болур».

Вифанияга Иисустуң бажын үс-биле чагганы

(Мф. 26:6-13; Лк. 7:36-50; Ин. 12:1-8)

3Иисус Вифанияда+ кежи а арыг чораан+ Симоннуң бажыңынга чемненип олурда, бажыңче алебастр доңгалыг бир херээжен кирип келген. Ол доңгаже арыг нард үнүштен кылган улуг үнелиг чаагай чыттыг үс куткан болган. Ол саваның аксын буза шапкаш, чаагай чыттыг үзүн Иисустуң бажынче кудуп, чаап берген. 4-5Чамдык улус аңаа хорадаксап, аразында чугаалажы берген: «Чаагай чыттыг үстү чарыгдаан ажыы чүл? Ону 300 ажыг мөңгүн чоос[*] өртекке садыпкаш, акшазын ядыыларга үлеп берип болур турган-на болгай».

6Ынчалза-даа Иисус мынча дээн: «Соксаңар, ону дүвүретпейн көрүңер. Ол Меңээ эки херек кылды ышкажыл. 7Ядыылар силер-биле үргүлчү кады турар+, күзээр болзуңарза, оларга кажан-даа ачы-дуза көргүзүп шыдаар силер, а Мен силер-биле үргүлчү кады турбас мен+. 8Ол херээжен бодунуң шыдаар шаа-биле кылды: Мээң мага-бодумну орнукшударынга баш удур белеткеп, үс-биле чаап берди+. 9Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: бүгү делегейге, Буянныг Медээни суртаалдаан чер бүрүзүнге+, улус бо херээженниң кылган херээниң дугайында чугаалажып, ону сактып чоруур».

Иуданың саттыныкчы болуксай бергени

(Мф. 26:14-16; Лк. 22:3-6)

10Ынчан Иисустуң он ийи элчининиң бирээзи боор Иуда Искариот Ону садыптар дээш+, Бурганның дээди бараалгакчыларынче чорупкан. 11Олар ону дыңнааш, амырап, аңаа акша төлээрин аазааннар. Иуда оон бээр-ле Иисусту оларга садыптар эптиг таварылга манап эгелээн.

Хосталыышкын байырлалынга белеткел

(Мф. 26:17-30; Лк. 22:7-23; Ин. 13:21-30)

12Хаарган далганнар байырлалының бирги хүнүнде, кажан Хосталыышкын байырлалында чиир хураганны дөгерер үе кээрге+, өөреникчилери Иисуска мынча дээн: «Силерниң байырлал чеми чиир чериңерни каяа белеткезин деп күзээр силер?»

13Иисус ынчан оларның ийизин чорудуп, мынча деп чагаан: «Хоорайже барыңар. Ынаар кире бээриңерге, суглуг доңга туткан кижи уткужуп кээр эвеспе. Ону эдерип чоруптуңар. 14Ол кижиниң кире бээри бажыңче киргеш, бажың ээзинге: „‘Өөреникчилерим-биле кады Хосталыышкын байырлалының кежээки чемин четтирерим өрээл кайдал?’ – деп, Башкы айтырып тур“ – дээр силер. 15Бажың ээзи силерге аайлап-белеткеп каан үстүкү делгем өрээлди айтып бээр. Биске шупту чүвени аңаа белеткеп каар силер».

16Ийи өөреникчи чорупкан. Олар хоорайже киргеш, шупту чүвени Иисустуң оларга чугаалаан аайы-биле тып алгаш, байырлалдың кежээки чемин белеткеп кааннар.

17А кежээ дүшкенде, Иисус ынаар Бодунуң он ийи элчини-биле кады чедип келген. 18Олар олуруп алгаш, чемненип эгелээрге, Ол: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: силерниң бирээңер – ам Мээң-биле кады чемненип олурар кижи – Мени садыптар-дыр» – дээн+.

19Өөреникчилер аажок муңгарай бергеш, кижи бүрүзү Оон соңнуг-мурнуг айтырып эгелээн: «Мен эвес-ле боор мен аа?»

20Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Ол дээрге он ийи элчинниң бирээзи, ам Мээң-биле кады чаңгыс тавактан чем чип орар кижи-дир. 21Бижилгеде ол дугайында бижээни дег+, Кижи амытан Оглу оруун эртер ужурлуг, ынчалза-даа Ону садыптар кижи ат болур!+ Ол кижи шуут төрүттүнмээни боору дээре ийик!»

Дээрги-Чаяакчының кежээки чеми

(Мф. 26:26-30; Лк. 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

22Олар чемненип олурда, Иисус хлебти алгаш, Бурганга өөрүп четтиргеш, ону үзе тыртып, өөреникчилеринге берип тура, мынча дээн: «Ап алыңар, бо дээрге Мээң мага-бодум-дур+». 23А ооң соонда Ол дашканы көдүргеш, Бурганга өөрүп четтиргеш, өөреникчилеринге сунуп бээрге, олар шупту ол дашкадан ишкен. 24Иисус оларга мынча дээн: «Бо дээрге хөй улус дээш төгерим, чагыг-керээ чарар Мээң ханым-дыр+. 25Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Бурганның Чагыргазынга чаа арага ижер хүнүм келбээн шаанда, Мен ам моон соңгаар виноград суксуну – араганы ишпес мен». 26Олар ыдыктыг ырны ырлашкаш, Елеон даанче чорупканнар+.

Пётрнуң Иисустан ойталаарын баш бурунгаар медеглээни

(Мф. 26:31-35; Лк. 22:31-34; Ин. 13:36-38)

27Иисус оларга мынча дээн: «Бижилгеде: „Кадарчызын соп каарымга, хойлар тарай маңнажы бээр“+ – деп бижээни дег, силер шупту Менден ойталаар-дыр силер+. 28Ынчалза-даа катап дирилгеним соонда, Мен Галилеяга мурнай чедип, силерни аңаа манаар мен+».

29А Пётр Аңаа: «Улус Силерден шупту-даа ойталаар болза, мен кажан-даа ынчанмас мен» – дээн.

30Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: бо дүне-ле, аскыр-дагаа ийи катап алгырар бетинде, сен Менден үш катап ойталаар-дыр сен».

31Ынчалза-даа Пётр улам-на маргып: «Силер-биле кады өлүр-даа апаар болзумза, Силерден черле ойталавас мен!» – деп аашкынган. Өске өөреникчилери база ынча дижир болган.

Иисустуң Гефсиманияга Бурганга мөргүл кылганы

(Мф. 26:36-46; Лк. 22:39-46)

32Ооң соонда олар Гефсимания дээр черге чедип кээрге, Иисус Бодунуң өөреникчилеринге: «Мен мөргүп алыйн, силер маңаа олуруңар» – дээн. 33Иисус Пётрну, Иаковту болгаш Иоанны эдертип алган+. Ол ундаралга база хөлзээзин-дүвүрелге алзыпкан. 34«Мээң сеткилимни качыгдал өлүмнүү-биле карартыр базып тур+ – деп, Ол оларга чугаалаан. – Маңаа туруңар база сергек болуп, удуваңар!»

35Элээн ырай бергеш, Иисус черже доңгая кээп дүшкеш, болдунар чүве болза, хилинчектиң ол үе-шагы Оон чайлазын дээш, мөргүп эгелээн+. 36Ол мынча дээн: «Авва[*], Ачай! Сээң шыдавас чүвең чок болгай+. Хилинчектиң бо дашказын Менден чайлады берем!+ Ынчалза-даа бүгү чүве Мээң эвес, а Сээң күзел-сорууң ёзугаар болзун»+.

37Иисус өөреникчилеринче ээп келгеш, оларның удуп чыдарын көргеш, Пётрга чугаалаан: «Симон, удуй бердиң бе? Сен таанда-ла чаңгыс шак иштинде удувайн барып шыдавааның ол бе? 38Күткүлгеге алыспас дээш, серемчилелдиг болуп, мөргүңер-ле+. Сеткил-сагыш – сергек, а мага-бот – суларгай болгай».

39Иисус база катап ырай бергеш, демги-ле сөстери-биле мөргүп турган. 40Ооң соонда Ол катап ээп кээрге, өөреникчилери ам база удуп чыткан. Оларның карактары шимдинип турган, а ол ышкаш Аңаа чүнү-даа харыылаар аайын тыппааннар. 41Үшкү удаа оларже дедир чедип келгеш, Иисус мынча дээн: «Силер ам-даа удуп дыштанмышаан силер бе? Болзун че. Шак-үе келген+, Кижи амытан Оглун бачыттыглар холунга тудуп берип турар-дыр+. 42Тургулаңар, чоруулуңар. Саттыныкчы бо келди, көрүңер!»

Иисусту тудуп хоругдааны

(Мф. 26:47-56; Лк. 22:47-53; Ин. 18:3-12)

43Иисус ынча деп турда-ла, он ийи элчинниң бирээзи боор Иуда чедип келген+. Ооң-биле кады Бурганның дээди бараалгакчыларының, ном-хоойлу тайылбырлакчыларының болгаш баштыңнарның чорутканы, хылыштар, моңнар-биле чепсегленген хөй улус кел чыткан. 44Саттыныкчы оларга демдек айтып, дугуржуп алган турган: «Ошкап каарым кижи Иисус ол боор. Ону тудуп алгаш, шыңгыы кадарып, аппаар силер». 45Иуда ол дораан Иисусче чоокшулап келгеш: «Башкы!» – дээш, Ону ошкап каан. 46Иисуска холдарын дегзип, Ону тудуп алганнар. 47Ооң чанынга турган өөреникчилерниң бирээзи хылыжын ушта тырткаш+, Бурганның дээди бараалгакчызының чалчазының кулаан одура шаапкан.

48Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Силер чүге Мени тудуп аарда, хылыштарлыг, моңнарлыг чедип келдиңер? Кай, Мен дээрбечи-дир мен бе? 49Мен хүннүң-не силер-биле кады Бурганның өргээзинге улус өөредип келдим+, а силер Меңээ хол дегбээн болгай силер. Ынчалза-даа Бижилгелерниң сөстери боттанзын+». 50Хамык өөреникчилер ынчан Иисусту каапкаш, дезе бергеннер+.

51-52Ооң өөреникчилериниң аразынга чораан, чанагаш эът-бодун чүгле пөс шывыг-биле шып алган аныяк оол харын Иисусту эдерип чорупкан. Чепсегленген улус ону база сегирип аарга, ол оол шывыын оларның холунга каапкаш, чанагаш боду дезип чоруй барган.

Иисус дээди иудей Чөвүлелдиң мурнунда

(Мф. 26:57-68; Лк. 22:54-55, 63-71; Ин. 18:13-14, 19-24)

53Иисусту Бурганның дээди бараалгакчызының бажыңынга эккелгеннер. Ында Бурганның кол-кол бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары чыглып келген болган. 54(А Пётр Бурганның дээди бараалгакчызының бажыңының хериминиң иштинге чедир Иисусту бүдүү эдерип келгеш, таңныылдар аразынга отка чыннып олуруп алган.) 55Бурганның дээди бараалгакчылары база бүгү дээди иудей Чөвүлел Иисусту өлүрүп шиидер чылдагаан бар болзун дээш, Аңаа удур буруудаткан херечилел тыварын оралдашса-даа, чүнү-даа тыппааннар. 56Иисуска удур меге херечилел кылган улус хөй-даа болза+, оларның ол херечилелдери аразында дүүшпес болган+. 57Ооң соонда элээн каш меге херечи туруп келгеш, Аңаа удур херечилел кылып, мынча дээннер: 58«Бис Ооң: „Кижи холу-биле туткан Бурганның бо өргээзин үрегдеп-бускаш, үш хүн дургузунда өске, кижи холу-биле тутпаан+ өргээден тудуп тургузуптар мен+“ – деп турганын дыңнаан бис». 59Ынчалза-даа оларның безин херечилелдери дүүшпес болган.

60Бурганның дээди бараалгакчызы ынчан Иисустуң мурнунга туруп алгаш: «Чүге харыылавайн тур сен? Бо улустуң сеңээ удур чүнү херечилеп турары ол?» – деп айтырган+. 61Ынчалза-даа Иисус ыыттаваан болгаш чүнү-даа харыылаваан+. Бурганның дээди бараалгакчызы Оон база катап айтырыг салган: «Сен ылап-ла Христос, йөрээлдиг Бурганның Оглу сен бе?»+

62Иисус мынча деп харыылаан: «Ийе, Мен мен. Моон соңгаар силер шупту Кижи амытан Оглунуң Күчүлүг Бурганның оң талазында олурарын база дээрниң булуттарынга бүргеттирген кел чыдарын көөр силер»+.

63Бурганның дээди бараалгакчызы ынчан кеткен хевин ора соп каапкаш+, мынча дээн: «Биске ам херечилерниң херээ чүл? 64Силер Ооң Бурганны дорамчылаанын дыңнадыңар+. Кандыг шииткел үндүрер силер?» Олар шупту: «Ол буруулуг база өлүр ужурлуг» – деп чугаалааннар+. 65Чамдык улус Олче дүкпүрүп-каккырып эгелээн+. Иисустуң карактарын шарып алгаш, Ооң бажынче шанчып: «Өттүр билип медегле!» – деп турганнар. Ооң соонда таңныылдар база Ону аппаргаш, эттеп-соп эгелээннер+.

Пётрнуң Иисустан ойталааны

(Мф. 26:69-75; Лк. 22:56-62; Ин. 18:15-18, 25-27)

66Пётр ам-даа херим иштинден үнмээн турда, Бурганның дээди бараалгакчызының чалча херээженнериниң бирээзи ынаар чеде берген. 67Ол херээжен отка чыннып олурган Пётрну көрүп кааш, олче топтап көргеш: «Сен база Назарет чурттуг Иисус-биле кады турган сен» – дээн.

68Ынчалза-даа Пётр ойталап каапкан. Ол: «Билбезим херек-тир, чүнү чугаалап турарыңның ужур-утказын билбейн тур мен» – дээш, бажың мурнунда шөлче үне берген. Ынчан аскыр-дагаа алгыра берген.

69А чалча херээжен ону аңаа көрүп кааш, улуска база катап: «Бо кижи база оларның бирээзи-дир» – дээн.

70Ынчалза-даа Пётр база-ла ойталап каапкан, а элээн болганда, аңаа турган улус Пётрга: «Оларның бирээзи болбайн канчаар сен, Галилеядан келген ышкаш-тыр сен» – дээн[*].

71Ол даңгыраглап, аашкынып эгелээн: «Силерниң чугаалап турарыңар ол Кижини мен шуут билбес мен». 72Ол дораан аскыр-дагаа ийиги удаа алгырыпкан, а Пётр Иисустуң аңаа чугаалаан сөстерин сактып келген: «Аскыр-дагаа ийи катап алгырар бетинде, сен Менден үш катап ойталаар-дыр сен»+. Ол ишкирнип ыглай берген.

15

Иисус рим чагырыкчы Пилаттың мурнунда

(Мф. 27:1-2, 11-14; Лк. 23:1-5; Ин. 18:28-38)

15^1Эртен эрте Бурганның дээди бараалгакчылары, баштыңнар болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары база бүгү дээди иудей Чөвүлел чөвүлежип хуралдаан. Олар Иисусту хүлээш, аппаргаш, Пилатка+ хүлээдип бергеннер. 2Пилат Иисустан: «Сен – иудей хаан сен бе?»+ – деп айтырган.

Иисус: «Силер бодуңар ынча дидиңер» – деп харыылаан. 3Бурганның дээди бараалгакчылары Иисуска хөй буруу онааган.

4Ынчангаш Пилат Оон база катап айтырган: «Чүге чүнү-даа харыылавас сен? Сеңээ удур буруудадыышкыннарның хөйүн көрбес сен бе!»+
5Ынчалза-даа Иисус Пилатка чүнү-даа харыылавайн баргаш+, ону аажок кайгаткан.

Варавваны хостааны, а Иисусту өлүмге шиидип кааны

(Мф. 27:15-26; Лк. 23:13-25; Ин. 18:39—19:16)

6Хосталыышкын байырлалында Пилат чоннуң шилээни бир херектенни хостап бээр чаңчылдыг турган. 7Ынчан тура халыышкын үезинде өлүрүүшкүн кылган үймээнчилерниң бирээзи болур Варавва дээр кижи хоругдадып алган чыткан. 8Чыылган чон Пилаттан ооң оларга үргүлчү кылып келген келдередиин кылырын негей берген. 9Пилат олардан: «Силерге иудей хаанны хостап берейн, күзээр силер бе?» – деп айтырган. 10(Бурганның дээди бараалгакчылары Иисуска адааргааш+, Ону аңаа тудуп эккелгенин Пилат билип турган.) 11А Бурганның дээди бараалгакчылары чонну Пилаттан Варавваны хостаарын дилээр кылдыр көгүдүп-хөөктүрүп алганнар+.

12Пилат олардан: «Силерниң иудей хаан деп турарыңар демги Кижини мээң канчаарымны күзеп тур силер?» – деп база катап айтырган.

13Олар харыызынга: «Ону хере шаап шаажылаңар!» – деп алгыржы бергеннер.

14А Пилат олардан: «Чогум чүү дээш? Ол кандыг кемниг херек үүлгеткенил?» – деп айтырган+.

Ынчалза-даа чыылган чон улам ыыткыр алгыржы берген: «Ону хере шавыңар!»

15Пилат чыылган чоннуң күзелин хандырар дээш, оларга Варавваны хостап берген, а Иисусту кымчылааш+, хере шавары-биле аппаарын дужааган.

Шериглерниң Иисусту дорамчылааны

(Мф. 27:27-31; Ин. 19:2-3)

16Шериглер Иисусту Пилаттың ордузунуң мурнунда преторий дээр шөлче киире бергеш, бүдүн батальон шеригни чыып алганнар. 17Олар Аңаа хааннар кедер хүрең-кызыл тон кедиргеш, тенниг будуктардан оваадай өрээш, Ооң бажынга салып кааннар. 18«Иудей хаан алдаржызын!» – деп, олар алгыржып турганнар. 19Олар Ооң бажынче мерге-биле улдап, Олче дүкпүрүп-каккырып, Ооң мурнунга дискектенип ора дүшкеш, Аңаа сөгүрээн улус өттүнүп, дорамчылап турганнар+. 20Иисусту дорамчылап мага хангаш, шериглер хүрең-кызыл каас-коя тонну ужулгаш, Ооң Бодунуң хевин кедиргеш, хере шавары-биле алгаш чорупканнар.

Иисустуң хере шаптыртканы

(Мф. 27:32-44; Лк. 23:26-43; Ин. 19:17-27)

21Киринея чурттуг Симон деп кижи шөлден ээп чанып олургаш, оларга орук ара ужуражы берген. (Ол Александр биле Руфустуң+ ачазы чүве-дир.) Шериглер ону Иисусту хере шавар дээн белдир-ыяшты көдүрүп чоруур кылдыр албадапканнар. 22Иисусту Голгофа азы «Баш сөөгү» дээр черге эккелгеннер. 23Шериглер Аңаа мирра[*] холаан арага ижиртирге, Ол ынаваан. 24Иисусту белдир-ыяшка хере шаап кааш, олар Ооң хевин алыр дээш үлүг тыртып, аразында үлежип алганнар+. 25Ону хере шаап каанда, хүн үнгенден бээр үшкү шак турган.

26Иисустуң кем-буруузун айыткан самбыражыгашта: «Иудей хаан» – деп бижээн болган.

27-28Ооң-биле кады ийи дээрбечини база: бирээзин – Ооң оң талазынга, өскезин – солагай талазынга хере шаап каан[*]. 29Эрткен-дүшкен улус Иисусту бак сөглеп, Ооң талазынче бажы-биле дорамчылалдыг айтып, кочулап турган+: «Че, чүл моң? „Бурганның өргээзин үрегдеп-бускаш, үш хүн дургузунда тудуп тургузуптар мен“ – деп турдуң чоп!+
30Белдир-ыяштан дүжүп кээп, Бодуңну Бодуң камгала!» 31Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары база Иисусту кочулап, аразында чугаалажып турганнар: «Өскелерни камгалап турган, а Бодун камгалап шыдавас де!+
32Ам бо Христос, Израильдиң хааны+, белдир-ыяштан дүжүп келзин, бис ону көөр болзувусса, Аңаа бүзүрей бээр бис!+» Иисус-биле кады хере шаптырган ийи дээрбечи безин Ону бак сөглеп турган.

Иисустуң өлүмү

(Мф. 27:45-56; Лк. 23:44-49; Ин. 19:28-30)

33Хүн үнгенден бээр алдыгы шактан тоску шакка чедир бүгү чер кырын дүмбей караңгы шыва апкан. 34А тоску шак үезинде Иисус ыыткыр алгырыпкан:

«Элои, Элои, лема савахфани?!»

(«Мээң Бурганым, Мээң Бурганым, чүү дээш Мени кааптың?!» – дээни ол.)+

35Чоогунга турган улустуң чамдыызы ону дыңнааш: «Дыңнаңарам, Ол Илияны кый деп тур» – дишкен. 36Оларның бирээзи маңнап чеде бергеш, ажыг виноград арагазынга суг сиңирер губканы өттүрүп, өрген бажынга кедиргеш, ижиртири-биле Иисусче сунган+. Ол кижи мынча дээн: «Адыр! Ону дүжүрүп алыр дээш, Илияның кээр-келбезин көрээли».

37Ыыткыр алгырыпкан соонда, Иисустуң амы-тыны үстү берген. 38Ол өйде Бурганның өргээзиниң иштинде аскан көжеге үстүнден адаанга чедир ийи чара орлуп калган+. 39Иисустуң чиге мурнунга турган чүс шериг баштыңчызы Ооң тынындан канчаар чарылганын көргеш: «Бо кижи ылап-ла Бурганның Оглу турган-дыр!» – дээн.

40Чамдык херээженнер база болган чүүлдү ырактан хайгаарап турган. Оларның аразынга Мария Магдалина+, бичии Иаков биле Иосийниң авазы Мария база Саломия олар турган. 41Иисус Галилеяга чоруп турда, бо херээженнер Ону эдерип, Аңаа дузалажып турган чүве-дир. Иерусалимче Ооң-биле кады чедип келген өске-даа хөй херээженнер база ол черге турганнар.

Иисусту орнукшутканы

(Мф. 27:57-61; Лк. 23:50-56; Ин. 19:38-42)

42Ол хүн байырлалга белеткел хүнү азы амыр-дыш хүнүнүң бүдүүзү турган. Кежээ дүжүп кел чыткан. 43Дээди иудей Чөвүлелдиң алдар-хүндүлүг кежигүнү боор, Бурганның Чагыргазының кээрин манап чоруур Аримафея чурттуг Иосиф дээр кижи чедип келгеш, Пилатче дидим базып кире берген. Ол Пилаттан Иисустуң мага-бодун аңаа бээрин дилээн. 44Иисустуң ындыг дүрген өлү бергенин дыңнааш, Пилат пат кайгап калган. Ол демги чүс шериг баштыңчызын кыйгырткаш, Иисустуң кажан өлгенин айтырган. 45Чүс шериг баштыңчызындан ылап-ла ындыг дээрзин билип алгаш, Пилат мага-ботту Иосифке бээрин чөпшээрээн. 46Иосиф чуга пөс садып алгаш, Иисустуң мага-бодун дүжүрүп, ол пөзү-биле ораап алгаш, хаяда оя каккан чевег-куйга орнукшудуп каан+. Чевег-куйнуң аксын, улуг даш чууп эккеп, дуглап каан. 47А Мария Магдалина биле Иосийниң авазы Мария Иисусту кайда орнукшудуп каанын көрүп алганнар.

16

Иисустуң катап дирилгени

(Мф. 28:1-8; Лк. 24:1-12; Ин. 20:1-10)

16^1Амыр-дыш хүнү эрткенде, Мария Магдалина, Иаковтуң авазы Мария болгаш Саломия олар+, Иисустуң мага-бодун барып чаап каар-дыр дээш, чаагай чыттыг үстер садып алганнар. 2Улуг-хүнде, эртен эрте, хүн чаа-ла үнүп олурда, херээженнер чевег-куйже чорупкан. 3Орук ара олар: «Чевег-куйнуң аксын дуглаан дашты+ кым биске чайладыр чууп бээрил?» – деп аразында чугаалажып чорааннар. 4А чедип келгеш, ол аажок улуг дашты кыдыынче чууктап каанын көрүп кааннар. 5Олар чевег-куйнуң иштинче кире бергеш, ооң оң талазында ак хеп кеткен аныяк оолдуң олурарын көрүп кааш, элдепсинип корга бергеннер.

6Ол оол мынча дээн: «Кортпаңар. Силер хере шаптырып шаажылаткан Назарет чурттуг Иисусту дилеп чедип келген-дир силер. А Ол катап дирли берген, Ол ам мында чок. Ооң мага-бодунуң чыткан чери бо-дур. 7А ам баргаш, Ооң өөреникчилеринге, ылаңгыя Пётрга мынча деп чугаалаңар: „Ол силерни мурнай Галилеяга чеде бээр+. Ооң силерге чугаалааны дег, Ону аңаа көрүп каар силер“».

8Херээженнер коргуушкунга алзып, чевег-куйдан үнгеш, халчып ыңай-ла болганнар. Олар кымга-даа чүнү-даа чугаалавааннар, чүге дээрге кортканы ол хире болган.

Катап дирилген Иисус-биле ужуражылгалар

(Мф. 28:9-10, 16-20; Лк. 24:13-49; Ин. 20:11-23)

9[Улуг-хүнде эртен эрте Иисус, катап дирилгениниң соонда эң баштай, чеди букту биеэде бир оон үндүр сывыртап бергени Мария Магдалинага+ кээп көзүлген. 10Ол херээжен чоруткаш, Ооң ажыын ажып ыглажып турган өөреникчилерге чүү болганын чугаалап четкен. 11Иисус дириг деп, а Мария Ону көрген деп дыңнааш, олар аңаа бүзүревээн+.

12Иисус ооң соонда ийи өөреникчизинге база, олар көдээ черже бар чыдырда, өске хевир-шырайлыг бооп көзүлген. 13Ол ийи өөреникчи ээп келгеш, арткан өөрүнге чугаалаан, ынчалза-даа оларга база-ла бүзүревээннер.

14Адак сөөлүнде Иисус он бир элчинге, олар чемненип олурда, кээп көзүлген. Иисус оларны бүзүрели четпес болганы дээш, Ону катап дирилген турда көрген улуска бүзүрээр хөңнү чок болган чөрүүзү дээш, чемелээн. 15Иисус оларга мынча дээн: «Бүгү делегейни эргий кезип, бүгү кижи төрелгетенге Буянныг Медээни суртаалдаңар+. 16Бүзүрей бергеш, сугга суктурар кижи – камгалал алыр+, а бүзүревес кижи – шииттирип алыр+. 17Бурган бүзүрээн улусту дамчыштыр дараазында кайгамчык демдектерин илередир: олар Мээң адым-биле буктарны үндүр сывыртаар+ болгаш чаа дылдарга чугаалажыр+; 18чыланнарны холга тудуп аарга+ база өлүмнүг хоран ижерге, оларга хора халдавас. Олар холдарын аарыг улуска дегзирге, демгилери экирий бээр+».

19Дээрги Иисус оларга бо бүгүнү чугаалааш, дээрже көдүрлүп үне бергеш+, Бурганның оң талазынга барып олурупкан+. 20Ооң өөреникчилери тарап чоруткаш, чер болганга Буянныг Медээни суртаалдай бергеннер. Дээрги-Чаяакчы оларны деткип, оларның сөстерин кайгамчык демдектери-биле бадыткап турган+. Аминь.][*]

* 1:2 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Исайя медээчиниң номунда» деп эвес, а «Медээчилерниң номнарында» деп бижээн.

* 3:6 Иродианнар – Галилеяның ол үедеги хааны Ирод Антипаны деткип турган еврей политиктиг бөлүктүң кежигүннери (Мк. 12:13 көр).

* 3:14-15 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Элчиннер деп адап каан» деп сөстер таварышпайн турар.

* 3:18 Кананит – арамей дылдан укталган бо сөс Кана хоорайның адынга дүүшпес, а «Төрээн чурту дээш, чүткүлдүг демисекчи» дээн уткалыг бооп чадавас (Лк. 6:15 көр).

* 5:1 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Гераса» эвес, а «Гадара» азы «Гергеса» деп бижээн.

* 6:11 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Силерге алыс шынны чугаалап тур мен: ол хоорайга көөрде, Содом биле Гоморрага шииткел хүнүнде өршээл улуг болур» деп сөстерни немээн.

* 6:14 Ирод – Иисус Христостуң төрүттүнген үезинде Иудеяның хааны турган Улуг Ирод хаанның оглу, адазының өлүмүнүң соонда Галилея болгаш Переяны чагырып эгелээн Ирод Антипа.

* 6:37 200 мөңгүн чоос – сес айда ажылдап алыр ортумак шалыңга дең түң-дүр.

* 7:4 Азы: «Олар садып эккелген хамык чүвезин чугбаан шаанда».

* 7:8 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Аяк-сава чуурун сагып база өске-даа шак ындыг чүүлдерни хөйү-биле кылып турар-дыр силер» деп сөстерни немээн.

* 7:15-16 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!» деп сөстерни немээн (Мф. 11:15; Мк. 4:9 көр).

* 8:26 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ол дугайында суурда кымга-даа чугаалава» деп сөстерни немээн.

* 9:29 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «База шээрленип тургаш» деп сөстерни немээн.

* 9:43-44, 45-46 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Курттар үзүк-соксаал чок хемирер база оду кажан-даа өшпес» деп сөстерни немээн.

* 9:49 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ол ышкаш өргүл бүрүзүн дус-биле дузаар» деп сөстерни немээн (Лев. 2:13 көр).

* 10:24 Өске бурунгу сөзүглелде «Бодунуң байлаанга ынаныр улуска» деп сөстерни немээн.

* 11:3 Азы: «Ол кижи ону ол-ла дораан бээр чорудуптар».

* 11:9 Осанна – еврей дылда «Камгалап көрем» дээн уткалыг сөс (Ыд. ыр. 117:25 көр). Мында ол сөс иудейлерниң манап турары хаан – Мессияны алдаржыткан кыйгы кылдыр ажыглаттынган.

* 11:25-26 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «А өршээвес болзуңарза, Дээрде Адаңар база силерниң бачыттарыңарны өршээвес» деп сөстерни немээн.

* 12:13 Иродианнар – Галилеяның ол үедеги хааны Ирод Антипаны деткип турган еврей политиктиг бөлүктүң кежигүннери (Мк. 3:6 көр).

* 12:26 Ол дээрге Авраам, Исаак болгаш Иаков оларны Бурганның чанында ам-даа дириг хевээр деп турары ол.

* 13:15 Бажың кыры – Иудеяга бажыңнар крышалары ийленчек эвес, а калбак болур турган, а чурттакчы чон оларны дыштаныр чер база үстүкү каът кылдыр ажыглап турган.

* 14:4-5 Үш чүс мөңгүн чоос – барык бүдүн чылдың ажыл төлевири.

* 14:36 Авва – арамей дылда ажы-төл ачазын ынчаар адаар турган (Рим. 8:15; Гал. 4:6 көр).

* 14:70 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Чугаалаар аяныңдан-на илдең-дир» деп сөстерни немээн.

* 15:23 Мирра – аарбастадыр наркотик ады.

* 15:27-28 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Бижилгениң: „Ону кем-херек үүлгедикчизи деп санаан“ – дээн сөзү боттанган» деп сөстерни немээн (Иса. 53:12; Лк. 22:37 көр).

* 16:9-20 Бо шүлүктер Марктың бижээни Буянныг Медээниң эң бүзүрелдиг грек сөзүглелдеринде таварышпайн турар база оларны өске кижи немей бижээн бооп чадавас. Марктың бижээни Буянныг Медээзи өске кыскажак хевирлиг база бооп турар. Ол дээш база 8-ки шүлүктүң «Чүге дээрге кортканы ол хире болган» деп хенертен төнгени дээш, Марктың бодунуң бижээни номнуң төнчүзү бижиттинген дораан-на чиде берген деп даап бодап болур.

+ 1:1 Ыд. ыр. 2:7

+ 1:2 Хост. 23:20; Мал. 3:1; Мф. 11:10; Лк. 7:27

+ 1:3 Иса. 40:3
+ 1:4 Лк. 1:80; Ин. 1:6
+ 1:5 Аж.-ч. 19:18
+ 1:6 4 Хаан. 1:8
+ 1:6 Лев. 11:22; 1 Хаан. 14:26
+ 1:8 Иоил 2:28
+ 1:9 Мф. 2:23; Лк. 2:39
+ 1:10 Аж.-ч. 7:56
+ 1:10 Иса. 11:2; Ин. 1:32-33
+ 1:11 Мк. 9:7; Ин. 12:28
+ 1:11 Иса. 42:1; Мк. 9:7; 2 Пет. 1:17
+ 1:13 1 Чыл. 21:1; 1 Фес. 3:5
+ 1:13 Лк. 22:43
+ 1:14 Иис. 21:39; 3 Хаан. 9:11; Иса. 9:1
+ 1:15 Гал. 4:4
+ 1:15 Мф. 3:2
+ 1:16 Сан. 34:11; Мф. 14:34; Мк. 6:53
+ 1:16 Ин. 1:40-42
+ 1:17 Мф. 13:47
+ 1:18 Мк. 10:28
+ 1:21 Мф. 4:13
+ 1:22 Мф. 7:28-29
+ 1:24 Мк. 5:7
+ 1:24 Аж.-ч. 19:15
+ 1:24 Ин. 6:69
+ 1:26 Мк. 9:20; Аж.-ч. 8:7
+ 1:27 Аж.-ч. 17:19
+ 1:30 1 Кор. 9:5
+ 1:31 Мк. 5:41; 9:27; Аж.-ч. 3:7; 9:41
+ 1:34 Мф. 12:16; Мк. 3:12
+ 1:35 Мф. 14:23; Лк. 5:16
+ 1:38 Иса. 61:1

+ 1:40 Лев. 13:3; Сан. 12:10; 4 Хаан. 5:1; 2 Чыл. 26:20

+ 1:40 Мк. 9:22
+ 1:42 Лк. 17:14
+ 1:43 Мф. 9:30
+ 1:44 Лев. 14:1-32; Лк. 17:14
+ 1:45 Мк. 7:36
+ 2:1 Мф. 4:13; Мк. 1:21
+ 2:4 Мк. 6:55
+ 2:5 Мф. 8:10; Мк. 10:52
+ 2:5 Лк. 7:48
+ 2:7 Мк. 14:64
+ 2:7 Ыд. ыр. 31:5; Иса. 43:25
+ 2:16 Лк. 15:2
+ 2:17 Лк. 15:7
+ 2:17 1 Тим. 1:15
+ 2:18 Мф. 11:2; Лк. 11:1; Ин. 1:35
+ 2:18 Лк. 18:12

+ 2:19 Мф. 25:1-13; Ин. 3:29; Ажыд. 19:7; 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7; Лк. 17:22
+ 2:23 Ы. х. к. 23:25
+ 2:24 Хост. 20:8-10; Сан. 15:32-36
+ 2:25 1 Хаан. 21:1-6
+ 2:26 1 Хаан. 22:20; 2 Хаан. 8:17
+ 2:26 Хост. 25:30; Лев. 24:5-9
+ 2:27 Хост. 23:12; Ы. х. к. 5:14
+ 3:1 Мк. 1:21
+ 3:2 Лк. 14:1; 20:20
+ 3:4 Лк. 14:3
+ 3:5 Эф. 4:18
+ 3:5 3 Хаан. 13:6
+ 3:7-8 Иса. 34:5; Иез. 35:15
+ 3:7-8 Мф. 11:21
+ 3:10 Мк. 5:28
+ 3:11 Мф. 14:33; Мк. 1:24
+ 3:12 Мф. 12:16; Мк. 1:34
+ 3:16 Мф. 16:18; Ин. 1:42
+ 3:17 Мк. 1:19
+ 3:18 Мф. 9:9
+ 3:19 Мк. 14:10, 44
+ 3:20 Мк. 6:31
+ 3:21 2 Кор. 5:13
+ 3:22 4 Хаан. 1:2; Мф. 9:34; 10:25
+ 3:27 Иса. 49:24-25
+ 3:29 Лк. 12:10; 1 Ин. 5:16; Евр. 10:26,

+ 3:31 Мк. 6:3; Ин. 2:12; 7:3; Аж.-ч. 1:14; 1 Кор. 9:5; Гал. 1:19

+ 3:35 Ин. 15:14; Евр. 2:11
+ 4:7 Иер. 4:3
+ 4:9 Мф. 11:15; Ажыд. 2:7
+ 4:11 Мф. 19:11
+ 4:11 1 Кор. 5:12-13

+ 4:12 Иса. 6:9-10; 42:20; Ин. 12:40; Аж.-ч. 28:26-27

+ 4:14 Иса. 55:10-11; Аж.-ч. 8:4
+ 4:17 Гал. 1:6; Евр. 6:4
+ 4:19 Мф. 6:25
+ 4:19 Мк. 10:23; 1 Тим. 6:10
+ 4:20 Ин. 15:5
+ 4:21 Мф. 5:15; Лк. 11:33
+ 4:22 Мф. 10:26; Лк. 12:2
+ 4:23 Мф. 11:15; Мк. 4:9
+ 4:24 Мф. 7:2
+ 4:25 У. ч. 9:9
+ 4:29 Иоил 3:13; Мф. 13:38; Ажыд. 14:15
+ 4:31 Мф. 17:20; Лк. 17:6
+ 4:32 Иез. 17:3; 31:6; Дан. 4:9
+ 4:35 Мф. 8:18; Лк. 8:22
+ 4:37 Аж.-ч. 27:14
+ 4:39 Ыд. ыр. 64:8; 88:10; 103:7
+ 5:7 Мк. 1:24
+ 5:17 Лк. 5:8; Аж.-ч. 16:39
+ 5:19 Ыд. ыр. 65:16
+ 5:20 Мф. 4:25; Мк. 7:31
+ 5:22 Лк. 13:14; Аж.-ч. 13:15; 18:8
+ 5:25 Лев. 15:25
+ 5:28 Мк. 3:10
+ 5:30 Лк. 5:17; 6:19
+ 5:34 Мк. 10:52
+ 5:37 Мк. 9:2; 14:33
+ 5:39 Ин. 11:11
+ 5:41 Мк. 1:31; 9:27; Аж.-ч. 3:7; 9:41
+ 5:41 Лк. 7:14
+ 5:43 Мк. 1:44; 9:9
+ 6:1 Мф. 2:23; Лк. 2:39; 4:23
+ 6:2 Мк. 1:21
+ 6:3 Мф. 11:6
+ 6:4 Ин. 4:44
+ 6:7 Мк. 3:13-18
+ 6:11 Аж.-ч. 13:51
+ 6:12 Мк. 1:15
+ 6:13 Иак. 5:14
+ 6:14 Мк. 8:28
+ 6:15 Мф. 21:11
+ 6:17-18 Лев. 18:16; 20:21
+ 6:17-18 Мф. 11:2; Лк. 3:19-20; Ин. 3:24
+ 6:21 Э. д. 40:20; Эсф. 1:3
+ 6:23 Эсф. 5:3; 7:2
+ 6:29 Мк. 2:18
+ 6:30 Мк. 6:7
+ 6:31 Мк. 3:20

+ 6:34 Сан. 27:17; 3 Хаан. 22:17; Иез. 34:5; Зах. 10:2; Мф. 9:36

+ 6:37 4 Хаан. 4:42-44
+ 6:45 Мф. 11:21; Мк. 8:22
+ 6:46 Лк. 6:12; 9:28
+ 6:49 Лк. 24:37
+ 6:52 Мк. 6:41
+ 6:52 Мк. 8:17; Ин. 12:40; 2 Кор. 3:14
+ 6:53 Сан. 34:11; Мф. 14:34; Лк. 5:1
+ 6:55 Мк. 2:4; Аж.-ч. 5:15
+ 6:56 Мк. 5:27
+ 7:3 Гал. 1:14
+ 7:4 Евр. 9:10
+ 7:5 Лк. 11:38
+ 7:6 Мф. 23:13
+ 7:7 Иса. 29:13; Кол. 2:22
+ 7:10 Хост. 20:12; 21:17
+ 7:15-16 Аж.-ч. 10:15; Тит. 1:15
+ 7:19 Аж.-ч. 10:15; 11:9; Тит. 1:15
+ 7:20 Мф. 12:34; Иак. 3:6
+ 7:21 Гал. 5:19-21; 1 Кор. 6:9-10
+ 7:24 Иис. 19:28-29; Иса. 23:1-18
+ 7:26 Аж.-ч. 21:2-3
+ 7:27 Мф. 7:6
+ 7:31 Мк. 8:24
+ 7:31 Мк. 5:20
+ 7:31 Мк. 1:9
+ 7:32 Иса. 35:5-6
+ 7:33 Мк. 8:23; Ин. 9:6
+ 7:36 Мк. 1:44-45
+ 8:2 Мф. 9:36
+ 8:4 4 Хаан. 4:42-44
+ 8:11 Лк. 11:16; 1 Кор. 1:22
+ 8:15 Лк. 12:1; 1 Кор. 5:7-8
+ 8:17 Мк. 6:52; 7:18
+ 8:18 Иер. 5:21
+ 8:19 Мк. 6:41-43
+ 8:20 Мк. 8:8
+ 8:22 Мк. 6:45
+ 8:23 Мк. 7:33; Ин. 9:6
+ 8:28 Мк. 6:14
+ 8:28 3 Хаан. 17:1; Мал. 4:5
+ 8:29 Мк. 14:61-62; Ин. 11:27
+ 8:30 Мф. 9:30
+ 8:31 Лк. 17:25
+ 8:31 Мк. 9:31; 10:34; Ин. 2:19
+ 8:32 Ин. 16:25
+ 8:33 Мф. 4:10
+ 8:33 Флп. 3:19
+ 8:34 Мф. 10:38-39
+ 8:35 Мк. 10:29
+ 8:36 Лк. 12:20
+ 8:37 Ыд. ыр. 48:8-9
+ 8:38 Иса. 57:3
+ 8:38 Рим. 1:16; 2 Тим. 1:8
+ 8:38 Ы. х. к. 33:2; Дан. 7:13; Зах. 14:5
+ 9:1 Мк. 13:30; Ин. 21:22
+ 9:2 Мк. 5:37; 14:33
+ 9:3 Дан. 7:9
+ 9:4 Мал. 4:5
+ 9:7 Ы. х. к. 18:15; 2 Пет. 1:17
+ 9:9 Мк. 1:44; 5:43
+ 9:12 Иса. 53:7
+ 9:13 Мф. 11:14; Лк. 1:17
+ 9:17 Лк. 11:14
+ 9:20 Мк. 1:26
+ 9:22 Мк. 1:40
+ 9:23 Мф. 17:20-21
+ 9:26 Мк. 1:26
+ 9:27 Мк. 1:31; 5:41; Аж.-ч. 3:7; 9:41
+ 9:31 Мк. 8:31; 10:32-34
+ 9:32 Мк. 6:52
+ 9:33 Мф. 17:24
+ 9:35 Мк. 10:43-44
+ 9:36 Мк. 10:16
+ 9:37 Мф. 10:40; Лк. 10:16; Ин. 13:20
+ 9:38 Мф. 7:22; 12:27; Аж.-ч. 19:13
+ 9:38 Сан. 11:28
+ 9:40 Мф. 12:30; Лк. 11:23
+ 9:41 Мф. 10:42
+ 9:42 Лк. 17:2
+ 9:43-44 Мф. 5:30
+ 9:43-44 Мф. 25:41; Ажыд. 20:10
+ 9:47-48 Иса. 66:24
+ 9:50 Мф. 5:13; Лк. 14:34
+ 9:50 Иез. 43:24
+ 9:50 Рим. 12:18; 2 Кор. 13:11; 1 Фес. 5:13
+ 10:4 Ы. х. к. 24:1-3
+ 10:6 Э. д. 1:27
+ 10:7-8 Э. д. 2:24; 1 Кор. 6:16; Эф. 5:31
+ 10:7-8 1 Кор. 6:16
+ 10:9 Мал. 2:16; 1 Кор. 7:10
+ 10:12 Мф. 5:32
+ 10:15 Мф. 18:3
+ 10:16 Мк. 9:36
+ 10:17 Лк. 10:25
+ 10:18 Ыд. ыр. 105:1; 118:68

+ 10:19 Хост. 20:12-16; Ы. х. к. 24:14; 1 Кор. 6:8

+ 10:20 Флп. 3:6
+ 10:21 Лк. 12:33
+ 10:23 Ыд. ыр. 48:7-8; Мк. 4:19

+ 10:27 Э. д. 18:14; Иов 42:2; Иер. 32:17; Мк. 14:36; Лк. 1:37

+ 10:28 Мк. 1:18-20
+ 10:29 Мк. 8:35
+ 10:29 Лк. 14:26
+ 10:30 2 Кор. 12:10
+ 10:31 Мф. 20:16; Лк. 13:30
+ 10:34 Мк. 8:31; 9:31
+ 10:35 Мк. 1:19
+ 10:37 Мф. 19:28
+ 10:38 Мк. 14:36; Ин. 18:11
+ 10:38 Лк. 12:50
+ 10:39 Аж.-ч. 12:2; Ажыд. 1:9
+ 10:43 1 Пет. 5:3
+ 10:43 Мф. 23:11; Мк. 9:35
+ 10:45 Ин. 13:4-5

+ 10:45 Иса. 53:10-11; Ин. 11:51; Рим. 4:25; Гал. 1:4; 1 Тим. 2:6; Тит. 2:14; 1 Пет. 1:18-19

+ 10:46 Иис. 6:1; 3 Хаан. 16:34
+ 10:47 2 Хаан. 7:12-16; Лк. 1:32
+ 10:52 Мк. 5:34; Лк. 7:50; 17:19
+ 11:1 2 Хаан. 15:30; Зах. 14:4; Аж.-ч. 1:12
+ 11:1 Мф. 21:17; Лк. 24:50; Ин. 11:18
+ 11:8 4 Хаан. 9:13
+ 11:10 Ыд. ыр. 117:25-26; 148:1; Мф. 23:39
+ 11:12 Мф. 4:2

+ 11:13 Иер. 24:8; 29:16-17; Ос. 9:10; Мих. 7:1; Мк. 13:28; Лк. 13:6

+ 11:15 Лев. 1:14; 5:7; 12:8; Лк. 2:24
+ 11:17 Иса. 56:7; Иер. 7:11
+ 11:18 Мф. 21:46
+ 11:19 Лк. 21:37
+ 11:23 Мф. 7:7; 17:20; 1 Кор. 13:2
+ 11:24 Мф. 7:7; Иак. 1:6
+ 11:25-26 Мф. 6:14; Кол. 3:13
+ 11:28 Аж.-ч. 4:7
+ 11:30 Мк. 1:4
+ 11:31 Лк. 7:30
+ 11:32 Мф. 11:9; 14:5
+ 12:1 Ыд. ыр. 79:9; Иса. 5:1
+ 12:1 Сол. ыр. 8:11
+ 12:1 Мк. 13:34
+ 12:5 Мф. 22:6; 23:34; Евр. 11:36-37
+ 12:5 Евр. 11:36-37
+ 12:6 Мф. 3:17; Евр. 1:1
+ 12:7 Евр. 1:2
+ 12:7 3 Хаан. 21:19
+ 12:8 Евр. 13:12
+ 12:9 Аж.-ч. 13:46

+ 12:11 Ыд. ыр. 117:22-23; Аж.-ч. 4:11; 1 Пет. 2:7

+ 12:12 Мк. 11:18, 32
+ 12:13 Лк. 11:54
+ 12:14 Мф. 17:24-25
+ 12:15 Мк. 7:6; Лк. 12:1
+ 12:17 Рим. 13:7
+ 12:18 Мф. 3:7; Аж.-ч. 23:8
+ 12:19 Э. д. 38:8; Ы. х. к. 25:5-6
+ 12:26 Хост. 3:2,
+ 12:30 Ы. х. к. 6:4-5; 11:13; Иис. 22:5
+ 12:31 Лев. 19:18; Мф. 19:19
+ 12:32 Ы. х. к. 4:35; 6:4
+ 12:33 3 Хаан. 15:22; Ос. 6:6; Мих. 6:6-8
+ 12:34 Лк. 20:40
+ 12:35 2 Хаан. 7:12-16; Мк. 10:47; Лк. 1:32
+ 12:36 Ыд. ыр. 109:1; Аж.-ч. 2:34-35
+ 12:37 Мк. 6:20
+ 12:39 Лк. 11:43
+ 12:41 4 Хаан. 12:9; Мф. 27:6
+ 12:44 2 Кор. 8:1-3,
+ 13:2 Лк. 19:44
+ 13:5 1 Ин. 3:7; Кол. 2:8; 2 Фес. 2:3
+ 13:6 Иер. 14:14
+ 13:7 Иер. 51:46
+ 13:8 2 Чыл. 15:6; Ажыд. 6:4
+ 13:8 Аж.-ч. 11:28; Ажыд. 6:8,
+ 13:9 Ыд. ыр. 118:46
+ 13:9 Аж.-ч. 17:6; 18:12; 24:1; 25:6
+ 13:10 Мф. 28:19; Рим. 10:18; Кол. 1:6
+ 13:11 Аж.-ч. 4:8
+ 13:12 Мф. 10:35-36
+ 13:13 Мф. 10:22; Ин. 15:18
+ 13:13 Иак. 5:11; Ажыд. 2:10
+ 13:14 Дан. 9:27; 11:31; 12:11
+ 13:15 Лк. 17:31
+ 13:17 Лк. 23:29
+ 13:19 Иер. 30:7; Дан. 12:1; Ажыд. 16:18
+ 13:20 Иса. 65:8; Лк. 18:7
+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 Ы. х. к. 13:1; 2 Фес. 2:9; Ажыд. 13:13; 16:14

+ 13:23 Ин. 13:19; 14:29

+ 13:24 Ам. 8:9

+ 13:25 Иса. 13:10; 24:23; 34:4; Иез. 32:7; Иоил 2:31; Аж.-ч. 2:20; Ажыд. 6:13

+ 13:26 Дан. 7:13; Мф. 16:27
+ 13:27 Мф. 13:41
+ 13:30 Мк. 9:1

+ 13:31 Ыд. ыр. 101:26-27; Иса. 51:6; 2 Пет. 3:10

+ 13:32 Зах. 14:7
+ 13:33 Эф. 6:18; 1 Фес. 5:6
+ 13:33 Мф. 25:13
+ 13:34 Мк. 12:1
+ 13:35 Мф. 25:13; 2 Пет. 3:10; 1 Фес. 5:2
+ 13:36 Мф. 25:1-13
+ 14:1 Хост. 12:1-30
+ 14:1 Ин. 11:53
+ 14:3 Мф. 21:17; Ин. 11:1,
+ 14:3 Лев. 13:3
+ 14:7 Ы. х. к. 15:11
+ 14:7 Мк. 2:20; Ин. 7:33
+ 14:8 Ин. 19:40
+ 14:9 Мф. 24:14
+ 14:10 Ин. 13:2; Аж.-ч. 1:16
+ 14:12 Хост. 12:6; 1 Кор. 5:7
+ 14:18 Ыд. ыр. 40:10; Ин. 13:18
+ 14:21 Иса. 53:1-12
+ 14:21 Мф. 18:7
+ 14:22 Ин. 6:51; 1 Кор. 10:16
+ 14:24 Хост. 24:8
+ 14:26 Лк. 22:39
+ 14:27 Зах. 13:7
+ 14:27 Ин. 16:32
+ 14:28 Мк. 16:7
+ 14:33 Мк. 5:37; 9:2
+ 14:34 Ин. 12:27
+ 14:35 Евр. 5:7
+ 14:36 Мк. 10:27
+ 14:36 Мк. 10:38; Ин. 18:11
+ 14:36 Ин. 5:30; 6:38
+ 14:38 Мф. 6:13; 1 Пет. 4:7
+ 14:41 Ин. 2:4
+ 14:41 Мк. 9:31; 10:33
+ 14:43 Аж.-ч. 1:16
+ 14:47 Лк. 22:38
+ 14:49 Мк. 11:27
+ 14:49 Мф. 1:22-23; 21:4; Ин. 19:36
+ 14:50 Мк. 14:27; Ин. 16:32
+ 14:56 Ыд. ыр. 26:12; 34:11
+ 14:56 Ы. х. к. 17:6; 19:15
+ 14:58 2 Кор. 5:1
+ 14:58 Мк. 15:29; Ин. 2:19
+ 14:60 Мк. 15:4-5
+ 14:61 Иса. 53:7
+ 14:61 Ыд. ыр. 2:7

+ 14:62 Ыд. ыр. 109:1; Дан. 7:13; Мф. 16:27; 24:30; Евр. 1:13

+ 14:63 Сан. 14:6; Аж.-ч. 14:14
+ 14:64 Мк. 2:7; Ин. 10:36
+ 14:64 Лев. 24:16
+ 14:65 Иса. 50:6
+ 14:65 Мк. 10:34
+ 14:72 Мк. 14:30

+ 15:1 Лк. 3:1; 13:1; Аж.-ч. 3:13; 4:27; 1 Тим. 6:13

+ 15:2 Мф. 2:2
+ 15:4 Мк. 14:60-61
+ 15:5 Иса. 53:7
+ 15:10 Ин. 12:19; Аж.-ч. 5:17
+ 15:11 Аж.-ч. 3:14
+ 15:14 Лк. 23:41; Евр. 4:15
+ 15:15 Мк. 10:34
+ 15:19 Иса. 50:6; Мк. 10:34; 14:65
+ 15:21 Рим. 16:13
+ 15:24 Ыд. ыр. 21:19
+ 15:29 Ыд. ыр. 21:7; 108:25
+ 15:29 Мк. 14:58; Ин. 2:19
+ 15:31 Ин. 10:18
+ 15:32 Ин. 1:49; 12:13
+ 15:32 Ин. 20:29
+ 15:34 Ыд. ыр. 21:2
+ 15:36 Ыд. ыр. 68:22
+ 15:38 Хост. 26:33; Лев. 16:2
+ 15:40 Лк. 8:2
+ 15:46 Иса. 53:9
+ 16:1 Мк. 15:40
+ 16:3 Мк. 15:46
+ 16:7 Мк. 14:28
+ 16:9 Лк. 8:2
+ 16:11 Лк. 24:11
+ 16:15 Аж.-ч. 1:8; Кол. 1:23
+ 16:16 Аж.-ч. 16:31; Рим. 10:9; 1 Пет. 3:21
+ 16:16 Ин. 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17; Аж.-ч. 5:16; 8:7; 16:18; 19:12

+ 16:17 Аж.-ч. 2:4; 10:46; 1 Кор. 12:10; 14:2

+ 16:18 Ыд. ыр. 90:13; Лк. 10:19; Аж.-ч. 28:3-5

+ 16:18 Аж.-ч. 9:12; 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51; Аж.-ч. 1:9; 1 Тим. 3:16

+ 16:19 Ыд. ыр. 109:1; Аж.-ч. 7:55-56; 1 Пет. 3:22; Рим. 8:34; Эф. 1:20; Кол. 3:1; Евр. 1:3; 8:1; 12:2; Ажыд. 3:21

+ 16:20 Аж.-ч. 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Марк

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ